Y Cyfaddawd Protestannaidd? [ymateb i flog Menai]

Wedi darllen y blogiad diddorol tu hwnt yma gan Menai dan y teitl profoclyd ond eto digon teg 'Pam bod Islam yn mynd o nerth i nerth, tra bod yr Hen Gorff yn gorff?' dwi'n teimlo fel bod yn rhaid i mi roi ymateb i ddau gam-sylwad ganddo/i am Gristnogaeth Ddiwygiedig yn y blogiad. Yn gyntaf mae Menai yn dweud:

“Wedi’r cwbl cyfaddawd efo seciwlariaeth ydi Protestaniaeth yn ei hanfod – gwahoddiad agored i ddyn ddod o hyd i Dduw ar ei ben ei hun."

Mae ail hanner y frawddeg uchod yn gywir – yn ei hanfod un o egwyddorion creiddiol Protestaniaeth oedd fod dyn i ddod at y Gair, Ysgrythur a Duw drosto ef ei hun ac nad oedd yr Eglwys (Babyddol) a'i ddefodau yn gyfrwng angenrheidiol i ddod at Dduw. Roedd y diwygiad Protestannaidd yn dysgu y bod yn rhaid i bawb ddod i gyfri ac edifeirwch a ffydd bersonol a hynny yn gwbl annibynnol o gyfrwng yr Offeiriad, y Cymun a'r “cyfryngau” Pabyddol eraill at Dduw. Mae Menai hefyd yn gywir i nodi fod y gwahoddiad o dy y Protestaniaid yn un “agored”, yn wir dyma oedd yr allwedd i lwyddiant cenhadaeth fawr y diwygiad sef fod y Protestaniaid wedi mynd ati yn ddygn i ddarparu Gair Duw i bobl llawr gwlad yn eu hiaith nhw eu hunain er mwyn iddynt ddod at Dduw trostynt hwy eu hunain.

Ar y llaw arall roedd yr Eglwys Babyddol yn gyndyn i roi gair Duw i bobl llawr gwlad ac yn hytrach roedd rhaid i bobl wrando arno yn unig mewn gwasanaethau Pabyddol a llawer o'r darllen ysgrythurau yn Lladin, Groeg a Hebraeg, iaith na fyddai pobl llawr gwlad yn ei ddeall! Wrth gwrs roedd awdurdodau'r Vatican yn gwybod yn iawn y byddai rhoi gair Duw i bobl ddarllen trostynt hwy eu hunain yn peryglu sylfaen y Babaeth gan y byddai pobl (fel y gwnaeth Luther trwy ras Duw) yn darganfod yn ddigon sydyn y bod dysgeidiaeth y Babaeth ar sawl peth megis purdan ac yn fwyaf arswydus y maddauebau yma yn lol ofergoelus ac yn amhosib eu canfod yn yr ysgrythurau Sanctaidd. O ran haeriad Menai fod Protestaniaeth yn gyfaddawd a seciwlariaeth – diddorol byddai clywed ei rhesymeg tu ôl i'r sylwad syfrdanol yma ond o edrych nol ar y cyfnod does dim gwadu y bod y maddauebau yma a'r simony oedd yn rhemp trwy'r Eglwys Babyddol yn ddim byd llai na cyfaddawd a'r ofergoeliaeth (seciwlar) baganaidd y cyfnod ac yn porthi nid y Duw Byw ond yn hytrach duw Mamon.

Ac yna ymlaen at ail frawddeg Menai oedd yn sefyll allan:

“...ac wrth gwrs mae’r traddodiad Protestannaidd yn gwahodd pobl i ddiffinio eu Duw eu hunain.”

Roedd arwyddair y diwygiad Protestannaidd yn ddigon clir 1. Sola scriptura ("by Scripture alone"), 2. Sola fide ("by faith alone"), 3. Sola gratia ("by grace alone"), 4. Solus Christus ("Christ alone") a 5. Soli Deo gloria ("glory to God alone"). Er y bu i un traddodiad niweidiol yn yr Eglwys Brotestannaidd a ddaeth i'w oed yng ngwaith Schleiermacher ac erbyn yr G20 yng ngwaith Tilich wadu hyd yn oed awdurdod yr ysgrythur ar y cyfan ac yn sicr yr adain o Brotestaniaeth yng Nghymru a oroesodd ddymchwa ail hanner yr Ugeinfed Ganrif oedd y traddodiad 'efengylaidd' (yn ei ystyr lythrennol a thraddodiadol ac nid yn ei gyswllt ddiwylliannol gyfoes o ran crefydd-gwleidyddiaeth adain dde UDA) ac nid yw'r traddodiad efengylaidd-Brotestannaidd yma yn gwahodd pobl i ddiffinio eu Duw eu hunain, ddim o gwbl. Rydym yn gwahodd pobl i ddod at Dduw drostynt hwy eu hunain ydym, ond at y Duw sydd wedi ei ddatguddio i ni yn yr ysgrythurau sef Iesu Grist, y Duw sy'n ein derbyn fel ag yr ydym, y Duw sy'n gofyn am ddim byd ond am ffydd. Dim ond ar bapur y mae pobl fel Aled Jones-Williams yn perthyn i'r Eglwys Brotestannaidd o ran credo maen amheus a yw hyd yn oed yn arddel theistiaeth heb sôn am fod yn Gristion Protestannaidd bellach.

'Ac nid oes iachawdwriaeth yn neb arall, oblegid nid oes enw arall dan y nef, wedi ei roi i'r ddynolryw, y mae'n rhaid i ni gael ein hachub drwyddo.' (Actau 4:12)

Gan gofio fod Protestaniaid (y rhai sydd wedi cadw'n driw i bump 'sola' y diwygiad o leiaf) yn dilyn yr adnod uchod afraid dweud fod honni fod Protestaniaeth yn ffydd anything-goes yn dra gamarweiniol.

Blair, Rhufain a Gwleidyddiaeth

Mae sî wedi bod ar led ers blynyddoedd fod Tony Blair yn Babydd tu ôl i ddrysau caeëdig ac ei fod yn bwriadu gadael yr Eglwys Anglicanaidd ac ymuno ag Eglwys Rufain wedi iddo adael 10 Stryd Downing. Gyda'r dyddiad yna yn nesáu, wythnos nesaf, mae'r diddordeb yn y saga yma yn poethi yn enwedig felly wrth i Blair, yn ei daith tramor olaf fel Prif Weinidog, ymweld a'r Pab. Beth yn union yw arwyddocâd hyn felly? Wel, ers 1688 mae deddf gwlad yn datgan na all Gatholig fod yn Sofran, yn briod i'r Sofran neu yn ddarpar Sofran, mae'r ddeddf dal mewn grym heddiw. Er, yn dechnolegol, fod perffaith hawl gyfreithiol gan Gatholig fod yn Brif Weinidog does dim un erioed wedi bod – oherwydd perthynas Gwladwriaeth ac Eglwys (h.y. Brotestannaidd) yn Lloegr/Prydain dydy cael Prif Weinidog sy'n Babydd ddim yn 'done thing.'

Ond os ydy Blair wedi bod yn Babydd tu ôl i ddrysau caeedig ers blynyddoedd maith (rhai yn awgrymu ers 30 mlynedd) pa wahaniaeth mewn difri calon a wna ffydd bersonol Prif Weinidog i'w swydd? Wel, mwy na fyddech chi'n meddwl. Mae'r un dadleuon a oedd o amgylch yn 1688 yn bodoli heddiw sef bod Gwleidyddion a phobl mewn swyddi dylanwadol sydd hefyd yn perthyn i Eglwys Rufain yn, ag o fethu meddwl am air gwell, 'euog' o ddilyn cyngor/canllaw y Pab rhagor na cyngor/canllaw yr ysgrythur a'r etholwyr. Er enghraifft yn 2004 fe wrthododd rhai Esgobion Pabyddol weinyddu'r cymun i John Kerry a'i ymgyrchwyr oherwydd eu bod nhw'n fwy 'meddal' ar 'faterion mosegol' na Bush a'i ymgyrchwyr (i beg to differ!)

Yn ogystal ar ddeilema foesegol yna mae'r Pabyddion yn dal safbwynt tra gwahanol i'r Protestaniaid ar ymwnelo yr Eglwys a Gwleidyddiaeth. Mae Eglwys Rufain yn gyfrifol am osod yr Eglwys a'r Byd yn erbyn ei gilydd. Y naill yn Sanctaidd a'r llall yn parhau dan felltith. Gwelant bopeth sy tu allan i'r Eglwys fel petai dan ddylanwad yr un drwg ac fe ddefnyddiwyd Tynghedwr (Exorcist) i ddifa'r grym drwg yma o bopeth ddeuai dan ddylanwad, yn ddylanwad neu yn ysbrydoliaeth ar yr eglwys. Mewn gwlad Gristnogol (fel y mai Prydain Tony Blair) byddai rhaid i bopeth cymdeithasol gael ei roi dan adain yr Eglwys – yr unig le 'saff' i fod (dyma sy'n arwain gwleidyddion catholig i wrando ar y Pab cyn eu Beibl a chyn eu etholwyr). Canlyniad hyn fyddai fod rhaid i'r arweinwyr gwleidyddol a chyfreithiol fod yn eneiniog ac wedi eu clymu i gyffes.

Rhaid cyfaddef mod i'n ysgrifennu'r postiad yma gyda fy het diwinydd Calfinaidd ymlaen ond fy marn niwtral, academaidd hyd yn oed, i yw nad oes gan Babyddiaeth 'rational' lawn/gall i ymwneud a'r gwleidyddol all ffitio i mewn i wleidyddiaeth a threfn ddemocratiaeth gyfoes heddiw. Hyd y gwela i yr opsiynau mae Pabyddiaeth yn cynnig yw tynnu allan o'r sffêr wleidyddol yn llwyr NEU ceisio adfer trefn Theocrataidd a gorfodi moeswedd Gatholig-Gristnogol ar wrthrychau eu gwladwriaeth – ni fyddai yr un o rhain yn 'ymarferol' i Tony Blair ag yntae yn Brif Weinidog Gwladwriaeth neo-Seciwlar Ddemocrataidd Fodern. Fe wydda Blair hyn fe dybiaf, ac drwy gadw ei Babyddiaeth yn dawel tan iddo adael 10 Stryd Downing mae wedi arbed llawer iawn iawn o helynt a dadleuon mosegol, cyfansoddiadol hyd yn oed, am berthynas ffydd – gwladwriaeth – eglwys – moesau – rhyfel – sancteiddrwydd bywyd ayyb.... Yn y bôn, mae wedi dilyn cyngor ei gyn-gyfarwyddwr cyfathrebu, Alister Cambell ac mae wedi cadw at; “We don't do God.” Di-asgwrn cefn? Ofn beth fyddai'r Pab yn dweud am ei benderfyniadau? Tybiaf mai'r prif reswm am beidio 'dod allan' yn gynt oedd er mwyn osgoi gorfod ymdrin a'r gwleidyddol o safbwynt Cristnogol-Babyddol. Pe bawn i'n credu'r hyn mae'r Pabyddion yn ei gredu baswn ni'n ei chael hi'n anodd iawn gweithio o fewn unrhyw Blaid/trefn wleidyddol ym Mhrydain heddiw.