Ydy bod yn Gymro a bod yn Gristion yn synonymous?

Cyn i fy Nhad-cu droi at Grist yr hyn wnaeth ei sbarduno ef i feddwl yn ddyfnach am ei berthynas (neu ddiffyg ar y pryd) gyda Duw oedd iddo dderbyn pamffled oedd a'r teitl brawychus GOD HAS NO GRAND CHILDERN. Byrdwn neges awdur y bamffled y diwrnod hwnnw oedd y ffaith fod rhaid i bawb ddod i adnabod yr Iesu drostynt hwy eu hunain. Nid oes unrhyw un yn etifeddu perthynas a Duw ar sail ffydd ei rieni neu am ei fod yn aelod o genedl a thraddodiad Cristnogol fel, meiddia i awgrymu, Cymru. Mae'r Beibl yn glir y bod pawb yn dechrau yn yr un man mewn perthynas a Duw does ots am unrhyw gefndir neu fagwraeth Gristnogol. Gwrandewch ar yr apostol Paul, mae'n dechrau gyda'r cwestiwn rhethregol: 'Felly beth ydyn ni’n ei ddweud? Ydyn ni Iddewon yn well yng ngolwg Duw na phawb arall?' cystal i ni ofyn a ydym ni'r Cymry yn rhagori oherwydd ein treftadaeth Gristnogol? Ateba'r apostol yn gadarn - na!:

Mae’r ysgrifau sanctaidd yn dweud y peth yn glir: 

"Does gan neb berthynas iawn gyda Duw – neb o gwbl!
 Does neb sy'n deall go iawn, 
neb sydd wir yn ceisio Duw.
 Mae pawb wedi troi cefn arno, 
ac yn dda i ddim. 
Does neb yn gwneud daioni – dim un! Mae eu geiriau’n drewi fel beddau agored; 
dim ond twyll sydd ar eu tafodau. Mae gwenwyn neidr dan eu gwefusau. Mae eu cegau yn llawn melltith a chwerwedd. Maen nhw’n barod iawn i ladd;
 mae dinistr a dioddefaint yn eu dilyn nhw i bobman,
 Dyn nhw'n gwybod dim am wir heddwch. Does ganddyn nhw ddim parch at Dduw o gwbl. (Rhufeiniaid 3:10-18)

Dyna beth yw geiriau sobreiddiol a phwerus. Y rheswm pam y dewisais dynnu sylw at gymal môr negyddol oedd er mwyn dangos nad oes gan Dduw ei ffefrynnau ac yn bwysicach fyth i ni'r Cymry nid yw chwaith yn ffafrio rhai cenhedloedd mwy nag eraill. Mae pawb, de facto, wedi methu cyraedd safon perffaith Duw ond y newyddion da yw hyn sef y gall pawb, yr un môr hafal a theg, ddod i mewn i berthynas a Duw. Ni fydd hynny yn digwydd drwy gael eich magu mewn eglwys a chael eich bedyddio'n blentyn; ni fydd hynny yn digwydd chwaith oherwydd fod eich Mam neu eich Tad yn Gristnogion ac yn sicr ni fydd hynny yn digwydd trwy berthyn i un o genhedloedd mwyaf Cristnogol hanes, mewn gair nid drwy fod yn Gymro! Nid yw rhain yn ffactorau i'w difrïo cofiwch, cyfryngau yn unig ydynt, nid annhebyg i arwyddion ffordd sy'n eich cyfeirio at y briffordd i berthynas go-iawn a Duw a dod yn Gristion. Yr allwedd yw ffydd syml fod Iesu Grist wedi gwneud yr holl waith trosoch chi.

"Dyn ni'n haeddu cael ein cosbi am beth wnaethon ni. Ond wnaeth hwn ddim byd o'i le." Yna meddai, "Iesu, cofia amdana i pan fyddi di'n teyrnasu." Dyma Iesu'n ateb, “Wir i ti – cei di ddod gyda mi i baradwys heddiw." (Luc 23:41-43)

Fel y lleidr ar y groes mae croeso i bawb heddiw ddod i baradwys hefyd! Diolch iddo.

Tystiolaeth o "Fedydd yr Ysbryd Glan" yn archifau Dr. Tudur II

Dyma barhad o'r blogiad blaenorol lle roeddwn yn sôn am dystiolaeth sy'n codi o archifau Dr. Tudur Jones am brofiadau pobl o 'fedydd yr Ysbryd Glan.'...

Dwi wedi bod yn ystyried ysgrifennu rhywbeth ar y blog am y Diwygiad Iachau sydd ar gerdded yn Lakeland Florida ar hyn o bryd ar y blog ond heb gael cyfle eto. Ond yn hanesyn y wraig isod ceir sôn am y modd bu i'r Ysbryd Glan ei iachau hi a rhai eraill yn eglwys Mount Pleasant, Abertawe yn 1985:

Digwyddodd dau beth allan o'r cyffredin i mi yn ystod yr wythnosau diwethaf. A fuodd chwi erioed yn cynnal gwasanaeth o weddi, eneinio, ac arddodiad dwylo? Iago V: 14,15. Ar ddiwedd pregeth nos Fercher galwodd ein hannwyl weinidog, y Parch. Glyn Morris ar nifer ohonom i eistedd yn y seddau blaen. Yr oedd wedi galw am enwau'r cleifion cyn y gwasanaeth, ac fe'm darbwyllwyd gan gyfeilles i ymuno â'r sawl oedd i'w heneinio.

Rhaid cyfaddef fod yn well gennyf y sedd gefn bob tro, Mae gan bobl eraill ddigon o broblemau heb i mi ychwanegu atynt. Fe ddaeth tua dwsin ohonom ymlaen, yn eu plith yr oedd Mrs Morris, gwraig annwyl ein gweinidog, sy'n dioddef o “slipped disc” yn ei chefn; daeth hen wraig a'i dwy ferch briod – y dair yn hanner dall; daeth hen ŵr cynhyrfus iawn sy'n dioddef gan ddiffyg anadl, ac yn gwneud stŵr ofnadwy pan fydd yn gweddïo – mae'r peth lleiaf yn ei gynhyrfu; daeth pobl eraill, ac eisteddais innau'n y canol.

Yr oedd llais Mr Morris yn crynu pan weddïodd dros ei wraig. Yr oedd yn gweddïo dros y claf, yn eneinio, ac yna'n uno gyda'r gweinidog ieuanc a'r diaconiaid yn arddodiad dwylo ac yn galw enw'r diacon oedd i weddïo dros y claf – cafodd bod un o'r diaconiaid weddïo dros un o'r cleifion.

Fel y gwyddoch, nid ffydd emosiynol sydd gennyf, ond dechreuais wylo'n dawel. Yr oedd pob cyhyr a nerf fel petaent yn ymestyn ac yn byrhau bod yn ail – yn boenus iawn. Yr oeddwn yn rhy brysur yn gweddïo dros y lleill i boeni'n ormodol amdanaf fy hun. Wylais drwy gydol y gwasanaeth – ac ni wn paham yr oeddwn yn wylo.

Y noswaith ganlynol, daeth bws y capel at fy nrws i'm dwyn i gwrdd chwiorydd yr Hafod. Haleliwia. Dringais i'r bws heb gymorth am y tro cyntaf oddi ar y ddamwain...

Cefais fy nwyn mewn car modur i'r oedfa fore Sul – Haleliwia – heb fy ffon am y tro cyntaf, ond rhaid cyfaddef fod disgyn yn fwy anodd nag esgyn a chefais rybudd y byddai'n gallach i mi gario'r ffon bob amser rhag ofn y bydd arnai ei hangen. Rwy'n gryfach ac yn fwy syth fel y gallwch ddychmygu “Mae'r haleliwia yn fy enaid i, A rhoddaf , Iesu, fy mawrhad i Ti” Mae'n wir na allaf blygu na gorwedd heb fod pethau o'm cylch yn troi, ond gwn y gall yr Arglwydd fy ngwneud yn holliach pan y myn.' @RTJ gan XXXXX XXXXXX, Abertawe, 25.7.85 [Ffeil 72]

Mae'r hanesyn yma yn ogystal a'r hanesyn yn y blogiad diwethaf am Theo Roberts yn codi calon pob Cristion oherwydd ei fod yn eich atgoffa o'r newydd fod Duw yn Dduw sy'n ymyryd mewn ffordd nerthol, pwerus a goruwchnaturiol HEDDIW ac nid dim ond yn oes yr apostolion fel ag y mae rhai Cristnogion sy'n arddel cessationism yn credu. Gobeithio eich bod chi, fel fi, yn ysu, yn dymuno ac yn gweddio i'r Ysbryd Glan ddod i lawr a gweithio fel yma eto yng Nghymru.

[Gan nad wyf yn sicr os ydy awdur y llythyr yma at Dr. Tudur yn fyw a'i peidio gwell fyddai i mi gadw'r enw'n gyfrinachol am y tro.]

Tystiolaeth o "Fedydd yr Ysbryd Glan" yn archifau Dr. Tudur I

Dwi bellach yn adnabod fy hun fel Caresmatig-Diwygiedig ac dwi'n argyhoeddedig fod Duw yn, ac bod yn rhaid i Dduw anfon tywalltiad nerthol i lawr i unigolion ac i'r Eglwys trwy'r Ysbryd Glan. Dwi ddim yn meddwl fod y tywalltiad yna yn amod iachawdwriaeth a dwi ddim chwaith yn meddwl fod y tywalltiad yna yn amod sicrwydd ffydd ond mae, fe dybiaf, yn mynd a chi yn nes at Dduw ac yn eich gwneud chi, a'r eglwys, yn offeryn mwy effeithiol i dystiolaethu.

Wythnos yma yn yr Archifdy fe ddois ar daws dau hanesyn difyr gan ddau unigolyn fu'n gohebu ac R. Tudur Jones, y naill yn adrodd sut y bu iddynt gael "ail fendith" neu "bedydd yr Ysbryd Glan" a hynny nid er mwyn dod a nhw yn Gristnogion oherwydd roedden nhw yn Gristnogion eisoes ond er mwyn dod a gwefr a profiad dyfnach o Dduw iddynt:

Y cyntaf sy'n adrodd ei stori wrth Dr. Tudur yw Theo Roberts yn wreiddiol o Lerwl ond erbyn 1978 ac yntau'n 71 mlwydd oed yn byw yn Star, Môn. Y cyd-destun yw i Dr. Tudur amau a ddylid dysgu athrawiaeth "bedydd yr Ysbryd Glan" fel y'i deellir fel 'ail-fendith' (sylwch, dwi'n meddwl mod i wedi ffeindio rhywbeth dwi ddim yn cytuno gyda Dr. Tudur ynglyn ag ef!!):

“Nid oes le yn nysgeidiaeth y Testament Newydd [meddai RTJ] i athrawiaeth yr 'ail fendith.' Mae ei derbyn yn golygu ymarfer ffydd achubol ddwywaith.” Paul yn ysgrifennu at “Y saint sydd yn Effasus, a'r ffyddloniaid yng Nghrist Iesu” - credinwyr yn deisyf arnynt “ar rodio a honnoch yn addas i'r alwedigaeth y'ch galwyd iddi” - ac yn eu cynghori sut i ymddwyn ar y ffordd hon ac iddynt gael eu llenwi â'r Ysbryd. Onid hyn sydd yn bwysig ac yn dangos fod yr Effesiaid wedi methu i raddau? Ac yn ein hoes ni, onid oes gwahaniaeth rhwng y Cristnogion honedig, marwaidd, a phobl fel y “Pentacostals” sydd mor llawn o fywyd ac yn cael hyfrydwch wrth fyfyrio yn Ei gyfraith Ef, a'u capelau yn lawnach na'n capelau ni?

Y prif reswm i mi anfon atat yw'r ffaith, er nad wyf yn aelod o'r Eglwys Pentacostalaidd, yr wyf yn credu ym medydd yr Ysbryd Glân ac wedi cael profiad i hyn yn bersonol. Aelod ymhlith y Bedyddwyr ydwyf. Cefais fy medyddio (y Bedydd Crediniol ar broffes o ffydd yn yr Arglwydd Iesu Grist) pan yn 17 oed yn Lerpwl. Treuliais dros hanner cant o flynyddoedd yn yr ardal honno; yn ffyddlon i holl gyfarfodydd crefyddol yr Eglwys ac hefyd nifer yn perthyn i Eglwysi eraill (cyfarfodydd pregethu, ac ymlaen) a rhai Saesneg ar Nos Sadwrn yn y Central Hall yno. Dyna oedd fy mywyd.

Cymerais cwrs astudiaethau Beiblaidd am dair mlynedd; yr wyf wedi darllen y Beibl bedair o weithiau, beth bynnag, ar wahân i'r Testament Newydd yn amlach, a chefais y fraint o baratoi ychydig o bregethau, ac ar sail hyn, rhoddais i fyny fy ngwaith yn 55 oed i ddod i Gymru, yn awyddus i wasanaethu yr Eglwysi “bychain o ran nifer yr aelodaeth” - er bod y Gymraeg yn ail iaith i mi ac nid oeddwn yn cymeryd oedfaon yn yr iaith Saesneg am fy mod mor swil! Ond rhyw fore, llai na bedair o flynyddoedd ar ôl i ni ddod i Fae Colwyn i fyw, cefais profiad eithriadol wrth ddechrau codi ar ôl gweddïo – teimlad fod rhywbeth arbennig wedi fy lenwi yn gyfan gwbl o'm tu mewn a hyn mewn moment. Os oedd y llenwad yna yn un materol – o ddefnydd materol (fel “concreate”) y byddai fy nghorff wedi ymrwygo.

Y canlyniad? Negesau o'r Ysgrythur yn byrlymu allan un ar ôl y llall, a phob un wedi ei ysgrifennu i lawr ar unwaith ac wedyn wedi ei “typewritio.” Yr ysgrifau olaf hyn o'r peiriant yma yn cynnwys mwy o eiriau na'r Beibl ei hun. Wrth wasanaethu yn yr Eglwysi gwahanol – o bob enwad – yr wyf yn synnu nid yn unig at yr ymddiriedaeth wrth dderbyn y negesau hyn – nid wyf yn defnyddio esboniadau o gwbl – ond am y nerth i draethu ac i arwain y defosiwn.

Yr wyf dros 71 oed erbyn hyn, a dymunaf dystio i'r ffaith fy mod wedi cael y profiad arbennig a elwir yr “ail fendith”, neu “bedydd yr Ysbryd Glân” a chredaf fod hyn yn angenrheidiol i raddau mawr i wir lwyddiant yr Efengyl.

Yr oedd yr apostolion a'r disgyblion adeg yr Iesu yn bobl oedd yn gwybod y gyfraith ac yn ceisio deall y proffwydi, a'r Iesu yn rhoi goleuni ar yr Ysgrythurau. Credaf os ein bod yn barod i ddarllen a myfyrio Gair Duw yn yr oes hon, y bydd llawer mwy o bobl yn profi y Fendith ychwanegol, werthfawr hon. O dan arweiniad yr Ysbryd Glân.' @RTJ gan Theo Roberts, Star Gaerwen, 18.1.78 [Ffeil 67]

Ceir yr ail hanesyn yn y blogiad nesaf...

Diwylliant Cristnogol yn rhy high-brow?

Dwi'n meddwl fod tystiolaeth Gristnogol wastad wedi cael y broblem o fod yn 'high-brow' a dwi cymaint a neb wedi gwneud fy siar yn cyfrannu i'r broblem yma, rwy'n ymddiheuro. Pan yn coleg roeddw ni ac eraill wedi tybio fod y model cyfarfod undeb Cristnogol o gael darlithydd neu weinidog i draethu ar bwnc trwm wedi apelio nol yn y 70au a bod tyrfa niferus yn mynychu'r cyfarfodydd ond fod y model yna ddim mynd i weithio heddiw, wrth reswm. Ond fe ddoes ar draws tystiolaeth yn awgrymu fod y model ddim yn gweithio yn y 70au chwaith ac fod y cyfan yn cael ei gynnal yn yr ysbryd cywir maen siŵr ac fod y cymhellion yn gywir ond yn anffodus yn rhy 'high-brow' i fod yn unrhyw gyfrwng effeithiol i genhadaeth.

“Cafwyd blwyddyn gymharol lwyddiannus eleni. Mae gennym gnewyllyn o tua hanner dwsin o Gristnogion sy'n mynychu'r holl weithgareddau Cymraeg yn ffyddlon, ac yna tua phymtheg o fyfyrwyr eraill sydd yn dod yn achlysurol. Cafwyd cyfres o gyfarfodydd ar Nos Sul ar y thema 'Ffydd', gyda phwyslais arbennig ar arwyr y ffydd, rhai o'r Hen Destament a rhai o hanes Cymru.” Llythyr Agored gan XXX XXXXX¹, Awst 1971 (yng nghasgliad R. Tudur Jones, Bangor)

Dwi'n gwybod am beryglon cyfri bendith yn ôl niferoedd fod credaf fod rhan o'r “argyfwng” presennol yn deillio o'r ffaith ei fod hi'n “argyfwng” 40 mlynedd yn ôl ond rhwng 1970-2007 nid oes dim wedi newid! Pam y bu'r eglwys mor ddiog a di-weledigaeth cyhyd? Oherwydd ei anallu i feddwl tu allan i'r diwylliant neilltuedig Gristnogol “high-brow” o bosib? Mae yn broblem fawr fod y diwylliant Cristnogol mor dosbarth-canol a gwridaf wrth gyfaddef mod i wedi cyfrannu i'r broblem honno. Y gyfrinach nawr (ymysg cant a mil o bethau eraill) yw ceisio dad-high browio ein diwylliant Cristnogol fel bod pawb yn medru dod i ddeall neges syml Iesu o gariad a ffydd mewn byd sy'n chwilio am gariad ac yn chwilio am rhywbeth cadarn i roi eu ffydd arno.

TN:
1. Er chwarae teg dwi wedi dewis cadw enw awdur y llythyr yn gudd

Don Carson yn siarad am rôl addysg a cholegau diwinyddol

Dyma gyfweliad gan Adrian Warnock, un o flogwyr mwyaf adnabyddus y byd reformed-charismatic yn Lloegr gyda D.A. Carson, un o ddiwinwyr mwyaf blaenllaw yr Eglwys yn rhyngwladol ar hyn o bryd. Ei lyfr enwocaf yw The Gagging of God: Christianity Confronts Pluralism (Zondervan, 1996). Yr hyn sy'n hynod yw fod y cyfweliad wedi ei gynnal ym Mhenychain, Pwllheli pan oedd Carson yna dros y Pasg eleni fel un o brif siaradwyr yng nghynhaledd New Word Alive - tybed a wyddai poblach Pwllheli fod un o ddiwinwy'r mwyaf blaenllaw y byd yn troedio o amgylch eu tref yr wythnos hwnnw?!

Mae gan Carson bethau diddorol iawn i ddweud am rôl y diwinydd a rôl addysg ddiwinyddol o fewn yr eglwys, a dyna'r gyfrinach, sef mae disgyblaeth i ymarfer er budd yr eglwys yw diwinyddiaeth ac y dylai sefydliadau addysg ddiwinyddol fodoli er hwyluso a chryfhau'r eglwys leol. Mae hyn i mi, fel myfyrwyr diwinyddiaeth, yn berthnasol iawn. Er mae myfyriwr mewn adran ddiwinyddol seciwlar ydw i yn hytrach na mewn holeg diwinyddol mae fy agwedd i, gobeithio, tuag at y gwaith yn nes at safbwynt Carson nag y byddai awdurdodau Prifysgol Bangor yn ei hoffi! Rwy'n gobeithio y gallaf drosi yr hyn y byddaf fi yn ei sgwennu yn fy nhraethawd am waith R. Tudur Jones yn rhywbeth a fydd o fudd ac yn siarad yn gyfoes i'r eglwys wynebu her heddiw.

Dyma fy hoff ddyfyniad o'r fideo:

"...it's really important for those who teach in such places [colegau diwinyddol], nevertheless, to be pastors first, because if they think of themselves as teachers and scholars first, then they tend to produce teachers and scholars. So there's a stamping not simply from the course materials, but from your own values, what you think about, what you dream about. So at our seminary, we always hire a certain percentage of faculty who wish they were in the pastoral ministry or else, quite frankly, we don't want them. Now, they have to be academically competent and all the rest. But we don't want people who just want to be in a seminary.We want people who, in many ways, would prefer to be in the local church."

Mwynhewch y fideo:

Rhan 1



Rhan 2

Bloody Sunday a Phechod Cyfundrefnol Prydeindod

Echnos bues i yn gwylio'r ffilm Bloody Sunday (2002) sydd â James Nesbitt yn actio'r Cenedlaetholwr Gwyddelig Protestannaidd (ie, diddorol iawn) Ivan Cooper. Ivan wrth gwrs oedd yn trefnu ac arwain yr orymdaith heddychlon ddi-drais a drodd erbyn diwedd y dydd yn un o'r erchyllterau mwyaf o law gwladwriaeth so-called “gwaraidd” o fewn cof. Roedd y ffilm yn wirioneddol wych ac maen rhaid i mi gydnabod na chyffyrddodd yr un ffilm a mi cymaint ag y gwnaeth hon, roeddwn ni yn fy nagrau. Yr hyn oedd yn taro dyn fwy na dim oedd ffolineb a dallineb llwyr yr awdurdodau Prydeinig ar y diwrnod. Yr hyn oedd yn frawychus oedd mae dim ond cenhedlaeth yn ôl digwyddodd hyn, roedd y barbariaeth yr oedd y milwyr yn ei ddangos fel rhywbeth cyntefig allan o'r croesgadau – maen frawychus i feddwl y bod, mwy na thebyg, rhai o'r milwyr ifanc oedd yn gyfrifol am lofruddio pedair ar ddeg o'r protestwyr di-niwed mwy na thebyg erbyn heddiw yn dal swyddi uchel a phwerus o fewn y weinyddiaeth amddiffyn.

Dwi wedi cael fy meirniadu yn y gorffennol am fynd dros ben llestri wrth feirniadu'r Wladwriaeth Brydeinig a'i Chenedlaetholdeb ffiaidd Imperialaidd ond wrth i mi wylio'r ffilm a darllen mwy am hanes y diwrnod trist hwnnw yn 1972 fedrai ddim ond dod i'r casgliad eto fyth fod yna'r fath beth a phechod cyfundrefnol (structural sin) ac fod y Wladwriaeth Brydeinig a'i meddwl a'i seicoleg yn dod o un lle yn unig sef yn syth allan o byrth uffern. Diolch byth am Waredwr cryf i'r gwan!

Mae'r fideo isod yn dangos rhannau o'r ffilm ond da chi gwyliwch y ffilm gyfan os nad ydych wedi ei gwylio eto:

Profiad Dyn - Datguddiad Duw?

Sgwenesi y sylwadau yma i ddechrau ar maes-e mewn trafodaeth oedd yn trafod pam fod trafodaethau yn y seiad 'Ffydd a Chrefydd' wastad yn troi allan yn ryfel mawr rhwng safbwyntiau ffwndamentalaidd di-gred a ffwndamentalaidd Gristnogol. Dyma oedd rhai o fy sylwadau athronyddol grefyddol, maen gymhleth ydy ond triwch ddilyn y ddadl er mwyn gadael sylwadau, bydd yn ddifyr!:

Difyr. Des i ar draws grwp o'r enw "We are not "believers", we are those who know the TRUTH" ar Facebook pwy ddiwrnod. Gwnaeth e i fi feddwl. Penderfynesi beidio ymuno a hynny am resymau tactegol (hy ddim ishe bobl feddwl mod i'n fwy o ben-bach nag ydw i'n barod!), fodd bynnag yn ôl dysgeidiaeth y Beibl/Cristnogaeth mae yn ddatganiad cywir. Dwi wedi pwysleisio dro ar ol tro ar y maes mae dim ond hyn a hyn o ffordd fedra i fynd yn esbonio a rhesymu dros Gristnogaeth ac fod yna bwynt yn dod lle maen rhaid cael ffydd - y 'leap of faith' os liciwch chi. Ond i bobl sydd wedi dod i adnabod Iesu mae'r ffydd yn peidio bod yn blind faith ac maen dod yn synnwyr cyffredin oherwydd eich bod chi wedi gweld a phrofi y gwirionedd.

Dwi'n gwybod ac nid credu fod Cristnogion yn bobl sydd yn gwybod y gwirionedd, ond wnes i ddim ymuno a'r grwp ar facebook oherwydd nad ydw i'n gwybod a deall popeth am y gwirionedd.

Ac o fynd nol at bwynt gwreiddiol yr edefyn sef trafodaethau loggerheads yn y seiat 'Ffydd a Chrefydd' - dyma yw'r ddeilema mawr wrth i Gristnogion a'r di-gred drafod ffydd - mae'r Cristnogion yn gwybod eu bod nhw'n iawn ac yn mynd yn rhwystredig nad ydy nhw yn gallu profi hynny i bobl sydd heb ffydd. Ac oherwydd fod y di-gred heb ffydd maen nhw, yn ddi-ymwybod iddyn nhw eu hunain, yn eiddugeddus o'r hyn sydd gan Gristnogion ac felly yn diystyru safbwynt y Cristion fel un ffol a di-reswm. Bendith a phroblem dyn ar yr un pryd yw ein bod ni'n dilysu popeth ar sail ein profiad ni ein hunain.

Anghredadyn = dim profiad o Dduw = dim Duw.

Cristion = profiad o Dduw = mae Duw.

Ond dyma lle mae gan y Cristion yr uper-hand, uper-hand y mae dyletswydd arno ei defnyddio yn i.) gall, yn ii.) ddoeth a iii.) graslon, rhywbeth nad ydyw Rooney (enw ffug Cristion Ffwndamentalaidd sydd ar maes-e) wedi ei feistroli yn anffodus (testun gweddi bid siwr). Yr uper-hand ydy fod y Cristion, yn ei hanes, wedi bod yn esgidiau yr Anghredadyn ac felly yn medru deall profiad yr anghredadyn tra nad ydy'r anghredadyn wedi bod yn esgidiau y Cristion ac felly ni all ddeall profiad y Cristion.

Oherwydd y ddeilema yma sy'n codi o roi'r pwys ar brofiad dyn mae diwinyddion o sylwedd wastad wedi rhoi y pwys ar ddatguddiad Duw yn hytrach na phrofiad dyn, oherwydd fod profiad dyn wastad yn berthynol (relative), tra ar y llaw arall fod datguddiad Duw yn wrthrychol. Yr amlycaf oedd Karl Barth. Wrth gwrs dwi'n saethu fy hun yn fy nhroed wrth ddweud fod fy mhrofiad o wrthrychedd Duw yn ddilys - ond y mae! Tystio y mae fy ffyd o ddatguddiad Duw ac nid y ffordd arall i.e. y syniad o ddatguddiad Duw yn ffitio fy mhrofiad. Fe ddaeth y datguddiad er mwyn i mi a chyn i mi gael y profiad.

Cymleth? Ydy! Ond wedyn dwi'n meddwl taw Athanasius Anselem (diolch am fy nghywiro Jean Calvin!) ddywedodd mae'r diffiniad o beth yw diwinyddiaeth yw: "ffydd yn ceisio deall"!

Tawelwch ar y blog a mwy o bosters

Dy chi'n gwybod fod e wedi dod i rhywbeth pan fo'ch teulu yn dibynnu ar eich blog i wybod eich bod chi'n iawn. Fe ges i neges destun gan Mam wythnos diwethaf yn dweud rhywbeth fel hyn: "Rhys, wyt ti'n iawn? Mae'r blog wedi bod yn daweld ers sbel." Wel, gan mod i yn trio troi papur yn cymharu safbwyntiau JE Daniel a Miall Edwards rownd mewn wythnos fydd yna ddim trafod unrhywbeth dwys nac o werth ar y blog wythnos yma chwaith ond fe dria i sôn am rywbeth o werth wythnos nesa - crynhoad o'r papur o bosib i rheini ohonoch chi (y rhai prin) fydd a diddordeb.

Yn y cyfamser dau ddarn arall o fy mhortffolio dylunio dwi wedi gweithio arnyn nhw dros yr wythnos diwethaf:

Beth dwi yn ei ddarllen 23.8.2008

Dwi ddim si postio ers rhai diwrnodau bellach ac am y tro does dim amser gena i i bostio unrhyw beth swmpus felly dyma nodyn - yn arddull 'Beth mae DML yn ei ddarllen' (oddi ar blog dogfael) - i ddweud beth dwi'n ei ddarllen ar hyn o bryd. Wel wythnos yma y llyfrau sydd gena i 'on ddy go' ydy:

'Llofion ym Maes Crefydd' - Robert Pope
'Caradoc Jones: A Forgotten Missionary' - Noel Gibbard
'Torri'r Seiliau Sicr: Ysgrifau J.E. Daniel' - D. Densil Morgan (gol.)
'tu chwith 27:newid' - Catrin Dafydd (gol.)
'Tescopoly' - Andrew Simms

Fel y gwelwch chi dwi ddim yn un am orffen un llyfr cyn dechrau ar y nesaf!

Mudiad 'crefydd fel metaffordd-duw fel delwedd' Aled Jones-Williams

Maen debyg i rai ohono chi ddarllen llythyr y Parch. Aled Jones-Williams yn Golwg wythnos diwethaf. Efallai i chi glywed y llythyr yn cael ei drafod ar raglen John Roberts fore Sul – ar y rhaglen canolbwyntiodd John ar ei sylwadau am fod dim dyfodol i enwadaeth ac nad oedd llyfrau Cristnogol o werth yn cael eu cyhoeddi ar hyn o bryd. Rwy'n deall i raddau pam y bu i John dynnu'r ddau bwnc yna allan o'r llythyr, maen nhw'n fwy 'radio friendly' na phynciau diwinyddol mawr. Fodd bynnag gau-athrawiaethau Aled Jones-Williams am hanfodion Cristnogaeth oedd yn sefyll allan i mi – dywedodd mai 'delwedd yw Duw' ac mai 'metaffor yw crefydd'.

Petawn i'n esgob Bangor - sydd, gyda llaw, yn wael iawn o ran ei iechyd ar hyn o bryd - byddwn yn poeni'n fawr am 'efengyl' ficer Porthmadog. Oni bai mod i wedi cam ddeall byrdwn Aled wrth iddo ddweud mai 'delwedd yw Duw' yna nid dyma yw Anglicaniaeth ac yn sicr nid dyna Gristionogaeth - na theistiaeth – ychwaith. Fodd bynnag mae athroniaeth Aled yn tu hwnt o debyg i athroniaeth crefyddol Cynog Dafis y clywais ef yn ei bledio yn y Morlan rai misoedd yn ôl - byddai'n dda i Cynog ac Aled gymharu nodiadau na ddylai fod yn broblem gan fod y ddau ohonynt yn Uchel Eglwyswyr Anglicanaidd.

Yn fy llythyr yn ei ateb nol fe es i i ddelio a hyn – bydd yn rhifyn dydd Iau ond dyma ddarllenwyr y blog yn cael ei weld cyn y darllenwyr cyffredin:

"Annwyl Olygydd,

Diddorol oedd darllen llythyr Mihangel Morgan (Golwg, 7 Mehefin 2007). Er fy mod i fel Cristion yn gresynu nad yw'n gweld gwerth i'r sffêr ysbrydol a thristau nad yw'n arddel Iesu'r Gwaredwr, rhaid cyfaddef fy mod i’n ei edmygu am beidio ag eistedd ar y ffens. Mae dyn yn gwybod ble maen’n sefyll gydag anffyddiwr grasol o argyhoeddiad. Tra gwahanol oedd y profiad a gefais o ddarllen epistol di-rasol Aled Jones-Williams (Golwg, 17 Mehefin 2007). Er ei fod yn offeiriad Anglicanaidd ac yn Gristion o ran ei berthyn crefyddol, dangosodd mwy o simsanu ac amwysedd, ar ryw wedd, na Mihangel Morgan yr anffyddiwr.

Rydym ni'n byw mewn oes sy’n ofni’r absoliwt ac mae hynny i’w weld yn amlwg iawn yn llythyr Aled Jones-Williams. Honna bod Cristnogaeth yn perthyn i fyd y dychymyg ac nid i fyd ffaith. Os na fuasai fy ffydd i yn Iesu'r Gwaredwr yn absoliwt, hynny yw fy mod yn ei gredu fel ffaith, ni fyddai i’m ffydd unrhyw werth o gwbl. Wrth gwrs bod yna elfennau o fewn y ffydd Gristnogol sy’n ddirgelwch ac mae’n rhaid ceisio’u deall a’u dirnad yn well: serch hynny, Iesu yw’r Gwirionedd a’r Bywyd ac wedyn y daw’r gweddill i wneud sens. O'i roi mewn cyd-destun gwahanol, os credwch chi fod 1+1 yn gwneud 2, allwch chi ddim hefyd credu bod 1+1 yn gwneud 3 – mae’n absoliwt ac ni all y ddau fod yn wir. Mae'r un peth yn wir am Gristnogaeth – nid yw'n 'rhesymegol', a defnyddio un o eiriau Aled Jones-Williams, i gredu mewn un peth tra ar y llaw arall gredu bod fframwaith ffydd hollol wahanol yn gywir hefyd.

Petai Aled Jones-Williams yn dadlau mai 'delwedd yw Duw' ac mai 'metaffor yw crefydd' fel rhywun nad sy’n perthyn i’r Eglwys Gristnogol yna buasai ei syniadaeth heriol yn ennyn mwy o barch gennyf – mae’n athroniaeth seciwlar-fodernaidd, gwerth ei ystyried. Ond fel offeiriad cyflogedig Anglicanaidd sy'n gweinyddu sacrament er cof am waed a chorff Crist, y mae ei eiriau yn ymddangos, a bod yn gwbwl onest, yn od i ddweud y lleiaf. Siawns nad yw ei eiriau a’i amheuon lliwgar yn rhan o broffes ffydd cyfredol yr eglwys y mae’n ei gwasanaethu.

Serch hynny, rhaid cytuno ag ef ar un pwynt, sef mai '...nutces yw unrhyw un sy'n meddwl fod gan enwadaeth Cymru unrhyw ddyfodol', fel y mae pethau ar hyn o bryd o leiaf. Yma yn Aberystwyth mae criw o Gristnogion ifainc sydd, yn ogystal â pharhau i addoli yn eu capeli a’u heglwysi eu hunain, wedi cymryd eu ffydd allan o'r adeiladau traddodiadol, gan geisio mynd â’r Efengyl i’r priffyrdd a’r caeau, neu, yn ein hachos ni, y caffis a’r tafarnau. Bob nos Fercher cynhelir Cwrs Alffa, lle daw pobl o bob cefndir crefyddol, gan gynnwys rhai anffyddwyr o argyhoeddiad, i holi a thrafod rhai o bynciau canolog y ffydd Gristnogol. Trwy'r genhadaeth yma mae llond dyrnaid o Gymry ifanc wedi dod i berthynas real â’r Iesu eleni. Ar nos Sul cynhelir cyfarfod yn Nhafarn y Cŵps lle rhennir adnodau o'r Beibl, offrymir gweddi a cheir cyfnod o ganu emynau modern mewn awyrgylch anffurfiol.

Rhaid wrth arbrofi gyda'r cyfrwng bid siŵr ond gwae Aled Jones-Williams a'i fudiad 'crefydd fel metaffor-duw fel delwedd' arbrofi gyda’r neges – edryched ar gyflwr Cristnogaeth yng Nghymru heddiw er mwyn gweld beth sy'n digwydd wrth geisio symud y pyst i'r nefoedd.


Yn gywir iawn
Rhys Llwyd
Aberystwyth, Ceredigion "

Crefydd yn gwahanu - plaid yn uno

Fe addewesi bostio fy narlith/sgwrs ar 'Crefydd yn gwahanu - plaid yn uno' ar y blog. Felly dyma hi. Fe aeth y noson yn iawn dwi'n meddwl, fe gafodd fy syniadau ddigon o wrthwynebiad yn bennaf o dy y Methodistiaid Calfinaidd hynny nad sy'n arddel yr un Calfiniaeth (os o gwbl) a thadau eu henwad - perodd fy syniadau beth anesmwythod i Grynwr oedd yno hefyd oedd yn dadlau fod Duw wedi ei greu ar ein llun an delw ni, roeddwn ni wrth gwrs yn dadlau y ffordd arall. Dwi'n meddwl i Cynog Dafis ddilyn fy nadl trwyddo er na fynai ef gytuno chwaith er fe dybiaf ei fod yn dra ddiolchgar am y sgwrs. Roedd trafodaeth am ddiwinyddiaeth gyhoeddus o safbwynt ddiwigiedig uniongred yn newydd (neu o eliaf yn flash from the past) i lawer oedd yna gan fod y safbwynt ryddfrydol Gristnogol wedi mwynhau free run ym maes diwinyddiaeth gyhoeddus yng Nghymru ers degawd a mwy bellach, ers marw R. Tudur Jones yn wir.

Yr unig beth dwi'n dyfranu yw peidio rhoi mwy o gefndir ac esbonio o lle dwi'n dod gyda'r safbwynt diwigiedig uniongred o sofraniaeth Duw - cymerais yn ganiataol y byddai pawb yn gyfarwydd ar rhagdyb syniadaethol yna, roeddwn yn anghywir dwi'n meddwl. Problem sylfaenol arall oedd fod yna wahaniaeth sylfaenol ynghlyn a dealltwriaeth o Islam - roeddwn ni ar un llaw, tra yn eu parchu, diwedd y dydd yn gwbl argyhoeddiedig eu bod nhw yn anghywir ac mai Crist y gwaredwr yw'r unig ffordd. Doedd llawer i Gristion, sawl un sydd ar bapur yn glynu at gyffes fydd weddol uniongred, yn cael anesmwythdod gyda'r fath abseliwt gan ddadlau fod y Moslem yn credu mewn Iesu - ydyn maen nhw ond fel proffwyd nid gwaredwr.

Ta beth dyma'r ddarlith....

CREFYDD YN GWAHANU - PLAID YN UNO

Y cwestiwn cyntaf sydd eisiau i ni ystyried cyn taro i mewn i unrhyw fanylder yw hyn. I ba raddau y mae'r DG ac yn benodol Cymru yn 'wlad Gristnogol'?

Cri Lewis Valentine yn ei emyn fawr 'Dros Gymru'n gwlad' oedd “Gwna hi'n Gymru ar dy lun”. Ydy'r genedl hon felly yn Gymru y gellid tybied ei bod ar lun a delw Duw?

Edrychwch ar yr ystadegau yma. Yn 1996 nododd 88% o bobl y DG eu bont yn Gristnogion, ond eto yn 2007 cyhoeddodd Tearfund arolwg oedd yn dangos nad oedd gan 66% o bobl y DG unrhyw gyswllt ag unrhyw Eglwys! Beth sydd i'w gyfrif am y fath anghysondeb? Mae'n edrych yn debyg mai i'r rhan fwyaf o'r 88% a honnai eu bod yn Gristnogion, label diwylliannol neu gymdeithasol yn unig yw 'Cristnogaeth'. Nid yw Cristnogaeth 'fyw' nac yn rhywbeth real i fwyafrif helaeth o bobl y DG er fod yr ystadegau yn honni i'r gwrthwyneb.

Beth am Gymru? Wel, os edrychir ar yr ystadegau, Ynys Môn yw sir mwyaf Cristnogol Cymru gyda 79% yn 2001 yn nodi eu bod nhw'n Gristnogion – Môn mam Cymru yn dangos y ffordd i'w phlant anufudd. Ond ydy hwn yn ffigwr credadwy, ac i ba raddau y gellir ei gymryd o ddifrif. Ydy cyflwr ysbrydol Ynys Môn mor iachus ac y tybir iddi fod – ydy bob pentref a thref yn Ynys Môn yn cynnal achosion crefydd dirifedi a chryf? Yn anffodus 'nac ydy' yw'r ateb.

Mae Cristnogaeth ar drai yn gyffredinol ag eithrio'r Eglwysi Pentacostalaidd Diwygiedig sy'n parhau i lwyddo i ddenu'r tyrfaoedd – yn bennaf rhai sy'n cael eu harwain gan bobl o dras Affricanaidd. Mae yna un crefydd, fodd bynnag, sydd ar dŵf yma yng Nghymru - Moslemiaeth. Bellach mae 1.6m yn y DG, 50,000 o rheini yng Nghymru. Yng Nghymru maen nhw'n grŵp mwy bellach na'r Hen Gorff hyd yn oed ac rwy'n siŵr eich bod chi i gyd wedi gyrru heibio hen Gapel y Crwys yng Nghaerdydd sydd bellach yn Fosg. Mae'r gymuned Foslemaidd yn gymuned sydd bellach wedi gwreiddio yma oblegid erbyn hyn mae dros 50% ohonynt wedi eu geni yma. Un ystadegyn difyr oedd darganfod mai Ceredigion yw'r Sir a'r canran uchaf o Fwdeaid yng Nghymru.

Ac ar nodyn ysgafnach. Mae ystadegau'r Muslim Council of Britain yn dangos fod y gymuned Foslemaidd yn bwyta 20% o'n cig oen ni er eu bod nhw ond yn cynrychioli 5% o'r boblogaeth. Conglfaen ymgyrch etholiadol nesaf y BNP rwy'n siŵr!

Felly dyna'r cefndir. Nid ydym ni’n byw mewn ‘gwlad Gristnogol’ bellach ac maen rhaid i Gristnogion ddatblygu ‘rationale’ i ddelio gyda hyn. Fy marn bendant i hefyd yw fod gadael ein Cristnogaeth yn y sffer breifat ac Eglwysig yn gam gwag. Fe allwn, ac fe ddyliem wynebu yr her newydd fel Cristnogion nid fel bodau Seciwlar.

Gadewch i mi ddechrau gyda dau ddyfyniad, dau o eiddo R. Tudur Jones mewn llythyrau at Gwynfor Evans sydd ar gael i'w darllen yn y Llyfyrgell Genedlaethol – difyr iawn yn enwedig fel seibiant o gyfrolau sychion am y cyfnod Piwritanaidd! Cefndir y dyfyniad cyntaf yw protest o dŷ Pabyddion Plaid Cymru am gynnwys hysbyseb gan glinig 'Planned Families' yn y Ddraig Goch, Meddai Dr. Tudur:

“Trueni na bai ein cyfeillion Pabyddol yn teimlo mor ddwfn ynglŷn a materion fel rhyfel neu erledigaeth ar leiafrifoedd crefyddol.”

Ac yna rai blynyddoedd yn ddiweddarach:

“[Mae] Saunders yn dechrau ymosod yn gyhoeddus arnom yn awr... Dowch inni fod yn gwbl glir ein golygon; gyda phob dyledus barch i Saunders a'i allu mawr, pe bai ef wrth y llyw, ni byddai'r Blaid ond cwmni dibwys o bobl od, os mewn bodolaeth o gwbl.

Geiriau o eiddo R. Tudur Jones sy'n dangos tensiwn amlwg oddi fewn i Blaid Cymru – tensiwn nid rhwng Cristion ac Anghredadun mewn un plaid - nac ychwaith rhwng Cristion a rhywun o grefydd gwbl wahanol, ond tensiwn rhwng dau garfan o Gristnogion! Saunders ar y naill law yn chwifio baner Rhufain a Tudur Jones ar y llaw arall yn chwifio baner Genefa.

Ac yna cymharwch Efengyliaeth yn yr Unol Daleithiau, y garfan uchaf eu cloch a'u cyswllt amlwg a gwleidyddiaeth llewyrch ac yna'r lleiafrif dan arweiniad Jim Wallis sy'n pwysleisio radicaliaeth cymdeithasol yr efengyl. Y dyfyniad cyntaf yn sôn am Oral Roberts, Tele-Efengylydd sy'n godro pob dimau goch allan o'i wylwyr ac yn byw fel miliwnydd:

“In 1987, during a fund raising drive, Oral Roberts announced to a television audience that unless he raised $8 million by that March, God would "call him home” They gave him over $9m.”

Ac yna geiriau Jim Wallis o'r traddodiad Efenyglaidd Adain Chwith yn yr Unol Daleithiau wrth drafod honiad Bush fod y rhyfel yn Irac yn unol a dymuniad Duw:

“Are we asking whether we are being accountable to God's intentions and purposes? Or are we asking for God's blessing on our activities? They're very different things.”

Prawf pellach o'r gwahaniaethau sy'n amlygu eu hunan ymysg Cristnogion ar fater gwleidyddol a chymdeithasol.

Os ydy carfanau o Gristnogion yn anghytuno yna pa obaith i bobl o wahanol ffydd i gytuno a chydweithio o fewn plaid wleidyddol? Pa obaith? Wel, dyma drafod y posibilrwydd.

Ar y dechrau carwn dynnu eich sylw at dri cymal pwysig yn hanes y byd a hanes y ddynoliaeth:

1. Y Cread
2. Y Cwymp
3. Yr Adferiad yng Nghrist

Delio heno yr ydym ni gyda'r trydydd pwynt sef pa sgôp sydd i'r adferiad yng Nghrist? Beth yw ei gynnwys? Ysbrydol yn unig? Neu a oes iddo oblygiadau cyffredinol a chosmig i'r byd hwn?

Mae Cristnogion dros y blynyddoedd wedi gosod y cread fel antithesis i Dduw – yn rhywbeth i'r credadun ffoi oddi wrtho. Celf, Gwyddoniaeth, Iaith, Llen a Gwleidyddiaeth i gyd yn cael eu gweld fel pethau colledig. Dim ond Cristnogion oedd yn ddigon clir eu meddwl i lywodraethu a barnu, nid oedd gwleidydd o anghredadun i'w drystio ac nid oedd llenyddiaeth gan anghredadun i'w werthfawrogi. Do, fe ddaeth cyfamod gras i achub a chipio'r enaid o'r byd ond rhaid oedd derbyn pietistiaeth arallfydol wedi derbyn y rhad ras – gadael y byd yn ei lanast ei hun oedd y feddylfryd.

Yr ofn mawr ar un adeg ymysg Cristnogion oedd cael eich dal yn y Sinema pan ddeiau Iesu yn ôl!

Bu Eglwys Rufain yn gyfrifol fwy na neb – a rhai traddodiadau efengylaidd i'w dilyn - am osod yr Eglwys a'r Byd yn erbyn ei gilydd. Y naill yn Sanctaidd a'r llall yn parhau dan felltith. Gwelwyd bopeth oedd tu allan i'r Eglwys fel petai dan ddylanwad yr un drwg ac fe ddefnyddiwyd Tynghedwr (Exorcist) i ddifa'r grym drwg yma o bopeth ddeuai dan ddylanwad, yn ddylanwad neu yn ysbrydoliaeth ar yr eglwys. Dan drefn felly roedd rhaid i bopeth cymdeithasol gael ei roi dan adain yr Eglwys – yr unig le saff i fod. Canlyniad hyn oedd fod rhaid i'r arweinwyr gwleidyddol a chyfreithiol fod yn eneiniog ac wedi eu clymu i gyffes. Yn ogystal rhoed celf a gwyddoniaeth dan gymeradwyaeth neu sensoriaeth yr Eglwys. Pen y daith yma o geisio Cristioneiddio'r byd drwy ei dynnu i fewn i'r Eglwys oedd i'r byd lygru'r Eglwys.

Drwy beidio gweld unrhyw ddaioni yn y byd credaf fod y gred yma wedi bod yn euog o roi cyfyngiadau ar bŵer yr adferiad yng Nghrist.

Fodd bynnag mae yna Gristnogion dros y canrifoedd sydd wedi gweld gwerth mewn ymwneud a'r Byd a hynny yn annibynnol o'r Eglwys. Gwelsant werth i Lenydda a Gwleidydda ac fe gyd-weithiasant a chydwybod tawel gyda anghredinwyr a hyd yn oed cyd-weithio gyda phobl o ffydd arall. Fel Cristion ac aelod o Blaid Cymru rydw i, a llawer un arall yma heno, wedi ymroi i gyd-weithio a phobl o ffydd wahanol oblegid ers nos Iau mae gan Blaid Cymru aelod cynulliad Moslemaidd, Mohamaad Ashgar.

Credaf ei bod hi'n bwysig i'r Cristion gael 'rationale' tu ôl i bob penderfyniad neu safiad felly dyma gynnig 'rationale' i Gristnogion gyd-weithio dros gyfiawnder cymdeithasol a gwleidyddol ochr yn ochr a Mohamaad Ashgar yn dawel eu cydwybod.

Fe ddychwelaf at Gymru ac at Mohamaad mewn ychydig ond yn gyntaf gadewch i mi fynd a chi i'r Iseldiroedd a'ch cyflwyno i'r diwinydd Calfinaidd Abraham Kuyper. Ystyrir Abraham Kuyper (1837-1920) yn un o'r diwinyddion fu'n gyfrifol am ail ffocysu ar awdurdod y diwygwyr mewn oes oedd nai llai wedi anghofio amdanynt neu gan amlaf wedi troi i arddel safbwyntiau oedd yn wrthun i syniadau Calfin a'r diwygwyr eraill. Gydag gwaddol y tadau diwygiedig yn sylfaen, adeiladodd Kuyper ar hynny fyd-olwg i chwyldroi gwleidyddiaeth, academia, celf a systemau cymdeithasol yr oes. Calfiniaeth oedd calon ei system, y math puraf o Gristnogaeth – yn ei eiriau ef: '...the tresure of the past, the hope of the future.'

Roedd yn un o'r athrylithwyr prin hynny wnaeth lwyddo i arwain mudiad poblogaidd. Nid oedd yn credu fod llunio a datgan byd-olwg Cristnogol yn mynd ddigon pell. Fe aeth ati i greu sefydliadau i roi'r byd-olwg mewn lle; papur newydd, system addysg a phlaid wleidyddol boblogaidd cyntaf ei wlad. Anghytunai'n gryf ac yn sylfaenol gyda Moderniaeth ac fe wrthododd ddiwinyddiaeth Ryddfrydol yn gynnar iawn. Condemniodd yr arweinwyr eglwysig hynny yn yr Is-Almaen oedd yn ceisio plygu'r gyffes draddodiadol i fowld yr oes resymoliaethol-wyddonol bresennol. Uchafbwynt ei yrfa gyhoeddus oedd codi i fod yn Brif Weinidog yr Iseldiroedd - llwyddodd i gipio pŵer drwy fynd i glymblaid gyda'i elynion traddodiadol, plaid y Catholigion, diau fod yna wersi i'r Cynulliad Cenedlaethol a Senedd yr Alban fan hyn.

Fel Diwinydd Calfinaidd a Gwladweinydd gwelsai Kuyper ei bod hi'n bwysig iddo gynnig 'rationale' i'w rôl a'i fywyd cyhoeddus tu allan yr Eglwys yn yr Iseldiroedd. Darganfu'r 'rationale' yn athrawiaeth y 'Gras Cyffredin'

Yn y traddodiad Calfinaidd ceir sôn am ddau fath o ras

1.Gras Arbennig
2.Gras Cyffredin

Mae'r math cyntaf yn ymwneud a'r math o ras yr ydym ni mwyaf cyfarwydd a'i drafod sef y gras achubol. Y Gras sy'n achub y dyn syrthiedig ac yn adfer ei berthynas a'r Tad nefol – gras sydd wedi ei neilltuo'n arbennig i wneud gwaith penodol ac arbennig.

Er na ddefnyddiodd Calfin y term Gras Cyffredin yn ei Institutes (sef magnus opus Calfin) ceir sôn am ras nad sy'n ras achubol ond yn hytrach yn ras sydd i'r Byd yn gyffredin. Dyma ddywed cenad Calfin, Kuyper, ddiwedd y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg:

“...we must distinguish two dimensions in this manifestation of grace: 1. a saving grace. Which in the end abolishes sin and completely undoes its consequences; and 2. a temporal restraining grace, which holds back and blocks the effect of sin.”

Mae'r sôn yma am 'ddal yn ôl' effaith ddinistriol pechod yn cydnabod nad yw'r Byd wedi ei “golli” yn llwyr yn yr ystyr y bod yn rhaid i bob Cristion ddianc ohoni. Gan fod Gras Cyffredin yn dal grym pechod yn ôl mae yna le i Gristnogion ymhél a'r sffêr gyhoeddus a gyda'r byd a'i bethau sydd, yn eu mysg, yn cynnwys Gwleidyddiaeth.

Fe ddywed athrawiaeth Gras Cyffredin fod gras yn syrthio ar bawb yn ddi wahân - nid yw Duw yn gwahaniaethu pwy gaiff dderbyn bendithion cyffredinol gras. Yr enghraifft mae Bobi Jones yn ei ddefnyddio i brofi hyn yw bodolaeth llenorion Cristnogol ofnadwy a llenorion seciwlar rhagorol. Ond y wedd o athrawiaeth Gras Cyffredin sy'n berthnasol yng nghyd destun y sgwrs yma yw'r cysyniad fod ffrwyth bendithion gras yn golygu bod cyfiawnder yn bosibl ar y ddaear yma, o leiaf ar lefel ddinesig.
Dywedodd y diwinydd Louis Berkhof;

Common grace enables man to perform what is generally called justitia civilis, that is, that which is right in civil or natural affairs... Reformed theologians generally maintain that the unregenerate can perform natural good, [and] civil good...

Ymhellach dywed Vincent E. Bacote awdur ar syniadaeth Kuyper:

“Common grace is the reason there is so much to admire from non-Christians.”

Rwy'n cytuno gyda Kuyper ac yn gwrthod y dybiaeth mae dim ond Cristnogion all wneud 'da' mewn materion gwleidyddol a chymdeithasol. Mae rhesymeg ac athrawiaeth Gristnogol yn dangos fod modd i bawb yn ddi-wahan ddod dan fendith gras cyffredin.

Gan droi yn ôl yn awr at ein senario gyfoes ni gyda ethol Mohamaad Ashgar. Fe olyga athrawiaeth Gras Cyffredin fod Mohamed wedi derbyn joch o ras cyffredin cymaint meiddia i awgrymu a Christion mawr o Bleidiwr fel R. Tudur Jones neu Pennar Davies. Felly yn hynny o beth dydy cyd-weithio gyda Mohamaad ar fater gwleidyddol ddim yn codi dim deilema i mi.

Os ydych chi, fel Cristion, wedi bodloni ar weithio gyda phobl nad sy'n Gristnogion o fewn Plaid Cymru ers blynyddoedd pam yr amheuaeth wrth weld Moslem yn ymuno a'ch plaid? Onid un arall nad sy'n gwrthod Iesu fel gwaredwr, fel unrhyw un arall nad sy'n Gristion ydy Moslem? Pam eu trin yn wahanol?

I gloi dwi am gynnig sylwad beiddgar sef ei bod hi'n haws cytuno a chydweithio gyda Mohamaad sydd o ffydd arall nag ydyw i gytuno a chydweithio gydag Atheist o argyhoeddiad – ffigwr tebyg i Richard Dawkins neu ei brif ladmerydd yn Aberystwyth, Iolo ap Gwyn. Er, fe dybiaf, fod rhin fy athrawiaeth Gristnogol i a rhin athrawiaeth Moslemaidd Mohamaad yn syrthio ben ben a'i gilydd credaf fod yna beth tir cyffredin:

1.Cydnabod bodolaeth y sffêr ysbrydol
2.Y Cysyniad o foesoldeb
3.Ofn Duw
4.Sancteiddrwydd Bywyd

Fe fedrwn ganfod peth tir cyffredin gyda'r Moslem ar y pwyntiau uchod ond ofer yw ceisio canfod tir cyffredin gyda Dawkiniaid.

Un stori fach i orffen. Dwi'n cofio'r dadleuon ffyrnig yn yr ysgol nol yn 2003 pan aeth lluoedd Prydain a'r Unol Daleithiau i fewn i Irac. Roeddwn ni yn gwrthwynebu'r rhyfel ar sail fy Nghristnogaeth a'r gwerth a roddwn ar Sancteiddrwydd bywyd – dim ond un cyd-ddisgybl i mi oedd yn cyd weld a'm rhesymeg. Bydd rhaid yn ei adnabod hi, Joti Upadya, merch o deulu Hindwaidd. Nid, cyd ddigwyddiad oedd hyn ond yn hytrach dau berson, o ffydd wahanol ie, ond dau berson oedd yn deall ac yn derbyn bodolaeth y sffêr ysbrydol a sancteiddrwydd bywyd.

Mae anghredinwyr wedi bod yn aelodau o Blaid Cymru ers tro ac ni welaf i fod ethol Mohamaad yn newid dim, un anghrediniwr Cristnogol arall yn aelod o’r Blaid - dim byd mwy a dim byd llai. Croeso iddo.