Heddiw 'ma dwi'n gyrru yr holl ffordd o Fangor i Gaerdydd - siwrne enwog yr A470! Dwi erioed wedi gwneud y daith o'r blaen felly dwi'n disgwyl mlaen credwch neu beidio! Wedi i mi gyraedd bydd yn rhaid i mi gadw allan o ffordd Rod Richards gan ei fod, maen debyg, yn ymlwybro rownd Caerdydd yn rhoi cweir i bobl! O diar!
Galwodd Duw y goleuni yn ddydd a'r tywyllwch yn nos. A bu hwyr a bu bore, y dydd cyntaf. (Genesis 1:5)
Byddai rhai yn dadlau nad oes i Tesco 24 awr ysbryd ôl-fodernaidd oherwydd fod Tesco drwy ei rym monopoliaidd yn dileu a lladd plwraliaeth yn y farchnad ac yn creu unffurfiaeth Tesco Valueaidd. Plwraliaeth wedi'r cyfan yw un o gonglfeini ôl-foderniaeth. Pwynt teg, ond dwi'n meddwl y gallwch chi ddadlau fod i Tesco 24 awr ysbryd ôl-fodernaidd. Mae bodolaeth archfarchnad sy'n gwrthod y confensiwn dydd a nos a chyhoeddi ei bod hi'n ddydd trwy'r dydd (a nos) yn gysyniad ôl-fodernaidd iawn.
Ar y cwrs wythnos yma roedd yna oddeutu 30 o wardeiniaid o gymysgedd o gefndiroedd gwahanol. Un peth wnaeth sefyll allan i mi wythnos yma oedd fod llawer mwy yn gyffredin gyda'r Cymry gyda'r myfyrwyr rhyngwladol na'r Saeson, er fod rhai Saeson (och a gwae) yn unigolyn ddigon dymunol. Ac yn olaf – beth ddigwyddodd i bolisi iaith Prifysgol Bangor? Roedd ar goll wythnos yma.
Mae gan bawb ei gyfrinach. Fy nghyfrinach i yr haf yma yw mod i wedi cymryd at chwarae Golff. Wn i ddim pam mod i'n galw'r peth yn gyfrinach o gwbl; amwni oherwydd fod yna rhyw stigma ynghlwm wrth chwarae golff yn union fel pe tasae fel cyfaddef eich bod chi wedi ymuno a'r Ceidwadwyr neu yn waeth byth eich bod chi'n mwynhau gwylio Star Trek: Next Generation. Dydy e, ar y cyfan, ddim i'w weld yn rhywbeth derbyniol i wneud. Ond fe synech chi faint o bobl sydd yn chwarae golff, yn betrusgar dyma fi'n sôn wrth rhai o'm ffrindiau mod i wedi dechrau chwarae golff a dyma nhw yn dweud eu bod nhw yn hefyd; a finnau'n gig-ddall i'r peth. Wrth i fi holi mwy o gwmpas daeth hi'n amlwg fod y rhan fwyaf o fy nghyfeillion yn chwarae neu wedi chwarae yn ddiweddar. Pam y stigma felly? Wn i ddim.
Wrth gwrs rwy'n symud i Fangor ymhen rhyw wythnos ac fe fydda i yn gadael fy mhartneriaid chwarae yn ôl yn Aberystwyth. Os ydych chi'n Gymro (neu Gymraes wrth gwrs!) Cymraeg ac o safon nid anhebyg i mi (hynny yw sylfaenol iawn) yn byw yng nghylch Bangor cysylltwch a bydd rhaid mynd am rownd neu ddau unwaith y bydda i wedi symud fyny i'r Gogledd.
Fel Ceri Cunington "geshi ngeni ym Mangor" - ac 18 mlynedd yn ddiweddarach dwi'n symud yn ol i fy nhref enedigol. Symudodd fy nheulu i Aberystwyth o Fangor yn 1989 a gan i mi aros yn Aberystwyth i fynd i'r Brifysgol dyma fydd y tro cyntaf i mi, mewn gwirionedd, adael cartre go-iawn (er i mi fyw mewn neuaddau breswyl yn Aber am dair blynedd 2003-2006). Dwi braidd yn nerfus ond hefyd yn disgwyl mlaen i'r benod nesaf yma. Bydd darllenwyr y blog yn gwybod mod i wedi bod yn fyfyriwr ymchwil ym Mangor ers blwyddyn eisioes ond penderfynais beidio symud i fyny yr haf diwethaf am sawl rheswm ond daeth yr amser i mi fudo bellach. Dwi wedi bod ddigon ffol i gymryd swydd Warden Neuadd John Morris Jones (ymysg rhesymau eraill am hyn yw'r ffaith fod fy ysgoloriaeth ddim yn ddigon mewn gwirionedd i dalu rhent, costau byw a ffi fy nghwrs). Fe fydda i wedyn - och a gwae - yn un o'r ychydig rhai prin hynny bydd wedi byw ym Mhantycelyn a JMJ! Mae hynny yn fwy o claim-of-maddness na claim-to-fame mi wn, ond dyna ni.
Mae'r Bangor-lad yn dwad adra!
Dwi wedi cael tridiau o ddad-drefedigaethu'r meddwl – antidôt cwbl anghenrhaid ag ystyried y seremonïau cyfoglyd a ddigwyddodd yng Nghymru wythnos yma. Nos Fawrth roedd Ngũgĩ wa Thiong'o yn siarad yn adran y Gymraeg Bangor, maen awdur,bardd a beirniad llenyddol ôl-drefedigaethol. Menna oedd a'r diddordeb (theori ôl-drefedigaethol yw ei 'thing' hi) ond fe es i am dro hefyd i wrando ac roeddwn ni'n falch iawn mod i wedi mynd i wrando.
Ganwyd a magwyd Ngũgĩ yn Kenya ac fe'i fedyddwyd a'r enw 'James Ngũgĩ'. Graddodiodd a BA Saesneg yn Uganda ac yna fe aeth ymlaen i astudio ym Mhrifysgol Leeds, Lloegr, lle cyhoeddodd ei nofelau Saesneg cyntaf. Fodd bynnag syrthiodd mewn i argyfwng hunaniaeth ac fe sylwodd o'r newydd ei fod wedi bod yn wrthrych ac offeryn is-raddol mewn trefn drefedigaethol. Peidiodd ac ysgrifennu mwyach yn y Saesneg gan fyny cyhoeddi yn ei fam-iaith yn unig, Gĩkũyũ. Gollyngodd yr enw a roddwyd arno pan y'i bedyddiwyd, James Ngũgĩ , a mabwysiadodd yr enw Ngũgĩ wa Thiong'o. Fe'i arestiwyd yn 1977 oherwydd i'w lenyddiaeth gynnwys cysyniadau gwleidyddol nad oedd at ddant y wladwriaeth ond fe fanteisiodd ar ei gyfle yn y carchar i ysgrifennu'n helaethach a hynny ar bapur tŷ bach. Wedi iddo gael ei ryddhau ni chynigwyd ei swydd yn ôl iddo ym Mhrifysgol Nairobi ac fe fudodd i'r UDA lle y'i dyrchafwyd i gadeiriau personol yn Mhrifysgol Efrog Newydd a Chalifornia, Irvine.
Er ei fod bellach yn byw a gweithio yn y Gorllewin maen parhau i gyhoeddi yn ei famiaith yn unig gan gyfieithu neu ganitâu i eraill gyfieithu ei weithiau i ieithoedd eraill maes o law. Y llyfr lle maen gosod ei stondin ac yn esbonio ei theori ôl-drefedigaethol ac yn esbonio pam ei fod yn cyhoeddi yn ei famiaith yw 'Decolonising the Mind: The Politics of Language in African Literature' (1986). Mae'r gŵr hynod yma yn ysbrydoliaeth ac yn arwr.
Ddoe, trip undydd i Ddulyn o Gaergybi. Teimladau cymysg yn ôl yr arfer sydd genai i wrth ymweld a'r Weriniaeth rydd. Edmygedd ar un llaw a cyffro wrth weld y wlad fach yn llwyddo ac yn cadw'r gobaith yng nghyn y gallasai Cymru, rhyw ddydd, ddilyn. Ond tristwch wrth gofio'r gwaed a dywalltwyd ar hyd y daith a'r ffaith mai cyfaddawd yn y bôn yw'r setliad presennol gan fod y gogledd dal yn sownd wrth y brawd mawr. Trist hefyd mai Saesneg yw'r brif iaith a hynny o bell ffordd. Wedi dweud hynny roedd yna deimlad ecstatig o 'fod yn rhydd', breuddwyd sydd, ers yr etholiad, wedi dod yn fyw eto i ni'r Cymru.
A dyma fi heddiw yn ôl yng Nghymru. Pwy oedd y gŵr gwadd ym Mhrifysgol Bangor? Ie, Carlo, darpar Frenin Lloegr. Pwy oedd yn agor ein Senedd cenedlaethol ni ddydd Mawrth a fu? Ie, Elisabeth, Brenhines Lloegr.
Oes mae gyda ni'r Cymru lawer iawn iawn o ffordd i fynd tuag at ddad-drefedigaethu'r meddwl Cymreig yn llwyr. Yn y cyfamser gadawed i ysbryd Ngũgĩ wa Thiong'o ac arwyr Gwrthryfel Pasg 1916 (er na fynnwn gefnogi eu trais) ein hysbrydoli!
Dros y penwythnos fuesi lan ym Mangor ym Mhrotest Cymdeithas yr Iaith dros Ddeddf Iaith Newydd. Roedd rhyw 150 yna a rhaid mi ddeud mae dyma'r brotest fwyaf lwyddiannus i mi ei fynychu gan y Gymdeithas ers y blynyddoedd. Wedi i drafodaethau gyda chwmni Morrisons dorri i lawr fe benderfynwyd eu targedu gyda phrotest. Yn ddiddorol ddigon dywedd y rheolwr "We don't have to provide welsh stuff, we are not oblijed by law to do so - your argument is with the Welsh office therefore" A'r Llywodrarth sy'n dweud nad oes angen newid y ddeddf gan y gwnaiff cwmniau cyhoeddus fel Morrision ddarparu'n ddwy-ieithog allan o ewyllys da - hurt.
Isod wele fideo you tube o gasgliad o'r lluniau dynesi pan i lawr mewn lobi yn y Cynulliad cyn 'dolig ac yna lluniau o'r Brotest ddydd Sadwrn. Rhaid cael fy nanell nol mewn i'r Piwritaniaid yn awr - cyn mynd yn ôl at gyfrolau mawr Thomas Richards dwi'n cael hoe fach ac yn gweithio trwy Vavasor Powell gan R. Tudur Jones ei hun. Dyma'r llyfr cyntaf gan Dr. Tudur ei hun i mi weithio trwyddo yn fanwl ac dwi'n cael blas! Mwynhewch y fideo:
