Etholiadau Lleol IX (Casgliadau+Llundain+Ron Davies)

Dyna ni felly, etholiad arall drosodd, dyma grynhoi rhai o'r prif argraffiadau.

Gwynedd
Plaid Cymru yn colli Gwynedd gyda unigolion blaenllaw fel Dafydd Iwan a Richard Parry Huws yn colli eu seddau oedd newyddion yr etholiad i mi. Er mod i'n credu fod Plaid Cymru yn haeddu ysgytwad dydw i ddim yn hollol gyfforddus gyda buddugoliaeth Llais Gwyendd oherwydd nad ydw i'n credu mewn single issue politics. Er enghriafft pwy yw arweinydd grwp Llais Gwynedd ar y cyngor nawr? Pwy fydd a'r mandad i arwain y trafodaethau am glymbleidio? Ydy Llais Gwynedd eu hunain yn gwybod yr ateb i hyn heb son am ni'r etholwyr yma yng Ngwynedd - y cwestiwn tymor hir fydd yn hofran uwch ben Gwynedd fydd hyn - a aeth y brotest rhy bell?

Newyddion arwyddocaol arall yng Ngwynedd oedd bod Plaid Cymru wedi ennill tir mewn ardaloedd trefol fel Bangor a Bethesda. Buddugoliaeth arwyddocaol dwi'n meddwl oedd un Dyfri Jones, Golygydd Barn, a hynny yn Gerlan ger Bethesda. Er ei bod hi'n fuddugoliaeth dda ynddi hi ei hun dwi'n meddwl fod y fuddugoliaeth yn fwy arwyddocaol byth am y rheswm fod Dyfrig yn Olygydd Barn; yn yr hinsawdd post-Y BYD (na fu erioed) a lle mae ITV Wales yn diflannu'n ara deg ac bod monopoli di-diedd (honnedig) ddiflas y BBC ar newyddion ein cenedl yn cynyddu a chynyddu maen chwa o awyr iach fod newyddiadurwr/colofnydd fel Dyfrig yn fodlon arddangos ei werthoedd gwleidyddol yn gyhoeddus.

Ceredigion
Fe ddaeth Plaid Cymru o fewn trwch blewyn i gipio'r cyngor - ond methiant oedd yr hanes yn y diwedd. Sioc ac ergyd syfyrdanol y sir oedd i Penri James, darpar ymgeisydd Seneddol y Blaid, golli ei sedd yng Ngogledd y Sir, Tirmynach. Roedd y Dem-Rhyddion yn gwybod yn iawn beth oedden nhw'n gwneud yn targedu Penri ac maen debyg y bod Marc Williams AS ei hun wedi cael ei weld yn canfasio ar hyd ward Penri yn ystod yr wythnos ddiwetha. Mae amlwg fod y Dem-Rhyddion am roi ymgyrch galed iawn iawn at ei gilydd i gadw'r sedd Seneddol ac maen debyg y bydd y golled hon yn ergyd i ymdrechion y Blaid i ail-gydio ynddi. Er yn golled ar y diwrnod fe brofodd Ceredigion ei bod hi'n bosib rhyw ddydd i Blaid Cymru, ar ddiwrnod da, gipio'r cyngor sir.

Sir Gâr
Dyma oedd stori hapusa'r Blaid am y diwrnod. Collodd hen arweinydd y cyngor, Meryl Gravell (no relation), ei sedd sy'n newyddion pen i gamp oherwydd roedd eu dull arweinyddol hi yn ymylu ar fod yn ddictat! Fel a nodwyd mewn blog blaenorol daeth y Blaid o fewn trwch blewyn i gipio sawl sedd arall hefyd fel Rhydaman. Un o hanesion llai ffodus Sir Gâr oedd y John Dixon fethu ennill Cynwyl Elfed - mae'r golled yma yn yr un categori a cholled Penri James yng Ngheredigion oblegid John Dixon yw ymgeisydd y Blaid i sedd Gorllewin Caerfyrddin yn y Cynulliad.

Y Cymoedd
Stori y cymoedd oedd fod Llafur wedi colli sawl cyngor ond ni chollwyd i cynghorau i neb arall mewn gwirionedd. Do fe wnaeth Plaid Cymru a hyd yn oed y Ceidwadwyr beth cynnydd mewn rhai ardaloedd ond fe rhannwyd y bleidlais Lafur allan rhwng tipyn o bawb felly erbyn yr etholiadau nesaf a fydd, mwy na thebyg, yn digwydd gyda'r Ceidwadwyr yn llywodraethu yn San Steffan fe ddoith Llafur nol yn gryf a chipio'r siroedd yn ol a mwyafrifau enfawr unwaith eto.

Maer Llundain
Wrth basio, gair am fuddugoliaeth Boris yn Llundain. Er nad ydw i'n Geidwadwr dwi'n falch fod Boris wedi ennill oherwydd y bydd yn heb enfawr ymlaen i ymdrechion y Ceidwadwyr i ennill yr etholiad cyffredinol nesaf. A dwi'n dechrau gweld y ddadl nawr mae llywodraeth Lundeinig Geidwadol fydd y peth gorau i wthio datganoli ymhellach - mae angen chwistrelliad a seibiant ar Lafur i ail-wefru eu batrîs. Mae angen i ni weld antithesis unwaith eto rhwng Llundain a Chaerdydd er mwyn ail-radicaleiddio Llafur i wthio, gyda sêl o'r newydd, am fwy o ddatganoli ac mae angen corwynt trwy'r Blaid Lafur i gael gwared a dynion y gorfennol fel Paul Murphy a Don Touige, sy'n ein arwain ymlaen at....

Ron Davies - Arwr
Ydych chi'n cofio y gŵr hwn? I mi mae Ron Davies yn arwr, ei waith ef mewn partneriaeth gyda Dayfdd Wigely sydd wedi ein cael ni i lle ydym ni heddiw - nid yw'n gyfrinach nad oedd Tony Blair a Gordon Brown yn rhy keen ar ddatganoli ond yn wyneb y ddau ddeinasor yna fe lwyddodd Ron Davies i gael y maen i'r wal a chael y Blaid Lafur i gefnogi datganoli yn 1997. Dwi'n gwbl argyhoeddedig pe na byddai Ron wedi cael ei 'foment o wallgofrwydd' yng Nghlapton Common yn 1998 y byddai gyda ni Senedd Ddeddfwriaeth lawn heddiw. Pam sôn am Ron felly? Wel fe ennillodd sedd fel aelod annibynol ar gyngor Caerffili ac fe ennillodd ei wraig sedd dros Blaid Cymru ar yr un cyngor hefyd! Gwrogaeth a pharch i'r ddau.

Etholiadau Lleol VI (Bro Morganwg a David Cameron)

Roeddw ni'n darllen ar wefan y BBC fod David Cameron peth cyntaf bore ma wedi teithio draw i Fro Morganwg i ddathlu buddugoliaeth y Ceidwadwyr wrth iddynt ennill y cyngor oddi ar Lafur. Dyma ddywedodd e:

"...the Tories are now right back in contention in the country."

Wps... beth yn union wyt ti'n feddwl wrth country David, Cymru neu'r UK?! Ydy hyn yn dangos fod y Ceidwadwyr fel uned gyfan dal heb addasu i ddatganoli? Dwi'n meddwl ei fod e.

Caerdydd a chadw allan o ffordd Rod Richards

Heddiw 'ma dwi'n gyrru yr holl ffordd o Fangor i Gaerdydd - siwrne enwog yr A470! Dwi erioed wedi gwneud y daith o'r blaen felly dwi'n disgwyl mlaen credwch neu beidio! Wedi i mi gyraedd bydd yn rhaid i mi gadw allan o ffordd Rod Richards gan ei fod, maen debyg, yn ymlwybro rownd Caerdydd yn rhoi cweir i bobl! O diar!

Christianophobia

Heddiw yn Nhy'r Cyffredin yn Llundain mae yna ddadl 90 munud ar 'Christianophobia' yn digwydd. Rhoed y cynnig gerbron i gael dadl gan y Ceidwadwr Mark Pritchard, AS The Wrekin yn Shropshire. Maen dadlau fod y ffydd Gristnogol dan fygythiad arbennig yn ystod tymor y Nadolig gan y 'politically correct brigade.' Maen pwysleisio mae nid ei fwriad yw condemnio crefyddau eraill ond yn hytrach mynnu fod y wlad hon (hy Prydain iddo ef bid siwr!) yn parchu ei threftadaeth Gristnogol cryf. Fel y byddech chi'n disgwyl mae llefarydd ar ran y Gymdeithas Seciwlar Genedlaethol wedi difrio Mark Pritchard eisioes gan nodi:

Christians have absolutely nothing to complain about in this country. 26 bishops sit in the House of Lords and England has an established church.The head of state is a Christian, the prime minister is a Christian and almost all the cabinet are self-identified Christians. How on earth can anyone imagine that Christians are disadvantaged or pushed to the margins? Christians are not being pushed out of public life, if anything they are over-represented.

Fodd bynnag mae galwad Mark Pritchard wedi derbyn cefnogaeth y gweinidog dros community cohesion sef Parmjit Dhanda sydd yn Sikh. Pwysleisia Parmjit Dhanda fod Cristnogion wedi gweithio'n galed i sicrhau rhyddid barn, crefyddol a dileu caethwasiaeth yn benodol yn y gorffennol. Dywedodd Dhanda 'The Christian tradition has had a significant impact on the way these freedoms have been shaped.' I mi maen anhygoel o ddiddorol y bo Cristion a Sikh yn medru cyd-werthfawrogi gwerth treftadaeth Gristnogol ond bod y secwlarwyr yn hollol ddall i'r lles cyffredinol ehangach y mae Cristnogaeth wedi dod i Loegr a Chymru.

Ond ar yr un pryd fe fedrai ddeall pwynt y secwlarwyr wrth iddynt bwyntio at y ffaith y bo gan Eglwys Loegr statws aruchel a bod ganddynt gynrychiolaeth sefydlog an-nemocrataidd yn Nhy'r Arglwyddi. Er mod i'n credu fel Mark Pritchard y bo angen i Gristnogaeth a Christnogion gael eu clywed a'i parchu dwi ddim, fel Cymro Anghydffurfiol, yn hawlio statws gwladol i Gristnogaeth trwy ddeddf. Ac a bod yn deg dydy Mark Pritchard ddim yn nodi hynny chwaith, ei fyrdwn ef gyda'r ddadl yma yw i Gristnogion gael "full minority rights" fel pob grŵp ffydd arall ym Mhrydain – ni ddylai Cristnogion a Christnogaeth gael ei difrio yn gyhoeddus dim ond oherwydd ein treftadaeth Gristnogol. Mae bodolaeth treftadaeth yn rhywbeth i'w barchu a'i werthfawrogi nid yw yn rhywbeth i'w ddefnyddio fel esgus i ddifrio.

Digon hawdd yw hi i'r secwlarwyr gyfeirio at fodolaeth Eglwys Wladol a rhyw berthyn Cristnogol llac sydd gan aelodau o gabinet Gordon Brown ond gofynnwch chi i Gristnogion llawr gwlad beth mae hynny yn ei olygu dydd i ddydd i'w bywyd a'i cenhadaeth Gristnogol nhw. O'm safbwynt i maen fyrdwn mwy na chymorth – maen 'faggage' di-angen.

Llafur-Plaid: dwi ddim wedi fy argyhoeddi

Dydw i heb sylwebu ar wleidyddiaeth Cymru na chlymbleidio ar y blog ers rhai wythnosau ond dwi wedi fy nghymell i wneud heddiw. Roeddwn ni'n darllen ar flog Vaughan Roderick fod yna bedair AC o'r Blaid Lafur wedi dod allan yn gryf yn erbyn clymblaid gyda Phlaid Cymru. Eu dadl nhw, yng ngeiriau Vaughan, ydy; '...y byddai'r bwriad i ymgyrchu dros bleidlais Ie mewn refferendwm ar bwerau llawn yn llesteirio’r gwaith o sicrhâi cyfiawnder cymdeithasol.' Nawr dyma'r hen rethreg Llafur dwi wedi hen hen flino ei glywed. Y sglodyn enfawr 'ma sydd ganddyn nhw ar eu ysgwyddau fod bod yn genedlaetholwr gyfystyr a pheidio poeni am gyfiawnder cymdeithasol/economaidd.

Plaid unoliaethol ydy'r Blaid Lafur, ac os oes yna rai oddi mewn iddi yn ddatganolwyr datganolwr reactionary ydyn nhw – dydy nhw ddim yn gweld gwerth i'r Genedl ei hun dim ond, o bosib, fel cyfrwng i hybu eu agenda economaidd, llenwi gwacter democrataidd ayyb... Dwi'n cyfaddef fod yna bethau 'cenedlaetholgar' cryf yn y ddogfen Llafur-Plaid, fodd bynnag, rhaid holi o ddifri os ydy'r Blaid Lafur wir am wireddu rhain ynteu rhyw 'take what every you want but don't touch my face' i aros mewn pŵer yw'r addo yma o Gomisiynydd Iaith, Coleg Ffederal Cymraeg, Refferendwm ar bwerau llawn ayyb...

Roeddwn ni'n gefnogol ac yn bleidiol i'r Enfys, ac fe glywai chi'n dweud nawr 'Rhys bach, mae'r Ceidwadwyr yn unoliaethwyr hefyd.' Ydyn maen nhw, ond NI, Plaid Cymru fyddai yn arwain y llywodraeth – Ieuan Wyn Jones, y cenedlaetholwyr fyddai'n Brif Weinidog. Gwahaniaeth sylfaenol felly rhwng gweithio mewn llywodraeth gyda phlaid unoliaethol (Ceidwadwyr) oddi tanom ni i fod yn gwn bach mewn llywodraeth a phlaid unoliaethol (Llafur) yn ein rheoli ni.

Dwi'n mynd i wrando ar Ieuan Wyn Jones nos Iau yn Aberystwyth gyda meddwl agored. Fodd bynnag mi fyddaf yn ail-ystyried fy lle ym Mhlaid Cymru os na argyhoeddith Ieuan Wyn Jones fi yn wahanol nos Iau. Alla i ddim gweld lle i mi mewn plaid sy'n cadw pobl gwrth-Gymreig fel Ann Jones, Karen Sinclair ac Irene James mewn llywodraeth.

Fyddai ddim yn ymaelodi a'r Ceidwadwyr fel y mai rhai (ffôl a naîf) wedi darogan fodd bynnag byddaf mwy na thebyg yn rhoi terfyn i fy nghyfraniadau ariannol (nad sydd yn fawr cofiwch, dwi'n fyfyriwr!) ac yn peidio bod yn aelod gweithredol. Sy'n biti mawr gan mod i wedi rhoi peth wmbreth o amser i mewn i'r ymgyrch lwyddiannus i ail ethol Elin Jones yng Ngheredigion (dwi dal heb ddal fyny gyda fy ngwaith ymchwil yn iawn) ac wedi mwynhau y gwaith yn fawr iawn – a beth oedd ein blurb yma yng Ngheredigion? 'Lib Dems are in talks with Labour all ready to keep Labour in power.' Bydd dim wyneb gennai wynebu etholwyr Ceredigion mwyach. Ac fe dybiaf fod unrhyw obaith oedd gan Seimon Thomas i ail-ennill y sedd wedi ei golli.

Ar y Diwrnod hwn: Gorffennaf 2

Gorffennaf yr ail, diwrnod diddorol. Ar y diwrnod hwn yn 1644 y digwyddodd Brwydr Marston Moor – un o frwydrau enwocaf a mwyaf arwyddocaol Rhyfel Cartref Lloegr. Wedi i'r Seneddwyr drechu'r Brenhinwyr nepell o ddinas Efrog roedd y Seneddwyr yn rhydd, wedi i'r Brenhinwyr a oroesodd y frwydr ffoi i'r de, i gipio dinas Efrog cadarnle olaf y Brenin yn y Gogledd. Dyma frwydr arall lle gwelwyd Oliver Cromwell yn dod i amlygrwydd – llwyddodd i gyfeirio ei reng ef yr holl ffordd o amgylch y Brenhinwyr gan eu taro o'r cefn a rheng Fairfax yn eu taro o'r blaen. Maen siŵr ei bod hi wedi bod yn uffern ar y ddaear, yn llythrennol, i'r Brenhinwyr y diwrnod hwnnw. Ar y diwrnod hwn hefyd yn 1853 y dechreuodd Rhyfel y Crimea wrth i Rwsia ymosod ar Dwrci.

Ond mae yna bethau cadarnhaol i'w dweud am y diwrnod yma ac yn berthnasol i ni'r Cymry bethau yn ymwneud a hawliau lleiafrifol a rhyddhau y gorthrymedig. Ar y diwrnod yma yn 1777 gwaharddwyd caethwasiaeth yn Vermont, y dalaith gyntaf i'w wahardd. Ac ar y diwrnod yma yn 1964 arwyddodd yr Arlywydd Lyndon B. Johnson y 'Civil Rights Act of 1964' oedd yn gwahardd arwahanrwydd mewn llefydd cyhoeddus.

Wedyn beth am bobl enwog a fu farw ar y diwrnod yma? Neb llai na'r athronydd mawr Jean-Jacques Rousseau. Beth am bobl yn cael eu penau blwyddau ar y diwrnod hwn? Wel, neb llai na'r Ceidwadwr Ken Clarke, ac o ie, un bach arall – fi!

Cwmpawd Gwleidyddol: dwi dal ar y chwith - maen swyddogol!

Bydd sawl un ohonoch yn gyfarwydd a'r wefan www.politicalcompass.org. Ar y wefan yma fe allwch chi ateb set o gwestiynau yna ar sail eich atebion maen cyfrifo lle ydych chi ar y spectrwm gwleidyddol chwith-dde ac awdurdodol-rhyddfrydol. Gan fod yr holl gwestiwn o leoli ideoleg a pholisïau gwleidyddol yn dysen boeth ers yr etholiad a'r Sosialydd mawr Adam Price yn dod i gytundeb ar agenda llywodraeth gyda'r Ceidwadwyr (do, fe ddaeth tro ar fyd) tybiais y byddai'n ymarfer da i mi ail wneud y prawf ar y wefan.

Ers i mi ddechrau yn y Brifysgol bron a bod bedair mlynedd yn ôl maen rhaid i mi gyfaddef fy mod wedi teimlo fy hun yn symud rhywfaint i'r dde. Nid mod i bellach ar y dde ond fod fy chwithdod/sosialaeth wedi dod yn fwy pragmataidd fel yr esboniais yn fanwl yn y postiad yma. Yn eiddgar felly yr oeddwn ni'n disgwyl ymlaen i weld faint i'r dde yr oeddwn ni wedi symud. Gwnes y prawf yn wreiddiol fis Ebrill 2003 pan oeddwn dal yn ddisgybl ysgol. Wele y gymhariaeth ar y graff isod:

Dwi'n falch o fedru cadarnhau nad ydw i bellach 'ar y dde', er diddorol yw nodi mod i wedi symud fymryn i'r dde ac mod i wedi symud yn weddol i ffwrdd o ryddfrydiaeth galed (os oes yna fath beth a rhyddfrydiaeth galed – chydig bach o oxymoron yn tydy?). Diddorol byddai clywed beth ydych chi? Ac os gymeroch y prawf run pryd a mi yn 2003 faint o symud sydd wedi bod? Os nad ydych chi'n cofio eich sgor yn 2003 yna efallai eich bod chi'n un o aelodau'r maes a gyhoeddodd eich sgor fan yma neu fan yma.

Os bostiwch chi eich sgôr fel sylwad fe wnai eich ychwanegu i'r siart uchod. Byddai hi'n arbennig o ddiddorol pe tae Blogwyr o wleidyddion fel Glyn Davies neu Bethan Jenkins yn cyfranogi i'r prosiect.

Beth sydd yn y ddogfen 'enfys' i mi?

Mae yna dipyn o bopeth i bawb yn y ddogfen enfys ond dyma un peth sy'n sefyll allan i mi. Dwi wedi bod yn weithgar yn yr ymgyrch am Goleg Ffederal Cymraeg ers pedair mlynedd bellach. Dy ni wedi gweld llanw a thrai ym mhoblogrwydd yr ymgyrch maen rhaid cyfaddef. Flwyddyn yn ôl cyhoeddodd Ymgynghorwyr Arad adroddiad ar ran Llywodraeth Llafur Cymru a Phrifysgolion Cymru yn nodi nad oedd angen strwythur newydd fel Coleg Ffederal Cymraeg. I'r Blaid Lafur dyna oedd diwedd y gan lle roedd yr alwad am Goleg Ffederal mewn cwestiwn – roedden nhw wedi addo llunio polisi ar sail awgrymiadau'r adroddiad a sypreis sypreis roedd argymhellion yr adroddiad bron yn unfath a polisi bresennol y Blaid Lafur. Roedd y momentwm wedi ei golli i raddau a chyfle wedi ei golli am rai blynyddoedd eto i gael yr alwad am Goleg Ffederal yn ôl ar yr agenda.

Ond dros y flwyddyn diwethaf mae UCMC ac yn benodol UMCA wedi llwyddo i gadw'r fflam yng nghyn drwy drefnu cyfres o ddigwyddiadau a phrotestiadau. Trefnwyd Rali Genedlaethol ym mis Chwefror ac fe brotestiwyd tu allan i Senedd Prifysgol Cymru, Aberystwyth fis Mawrth. Yn ogystal cynhyrchwyd i fideo isod i hyrwyddo'r ymgyrch:

Bu pwyso cyson ar y sefydliad a'r pleidiau gwleidyddol gydol y flwyddyn er mwyn ceisio cadw'r ymgyrch ar yr agenda wleidyddol. Gyda llawenydd felly y darganfu'r myfyrwyr fod sefydlu Coleg Ffederal Cymraeg wedi ymddangos yn Maniffestôau Plaid Cymru a'r Democratiaid Rhyddfrydol ac bo aelodau o'r Blaid Geidwadol yn gefnogol ar lafar hefyd.

Gyda hynny o gefndir felly yr es i edrych beth oedd yn y ddogfen 'enfys am Goleg Ffederal Cymraeg. Dyma sydd ganddi i ddweud am y mater:

“We will publish a national strategy to develop and encourage
Welsh-medium education from the nursery sector through to
higher education. Appropriate mechanisms will be developed in
concert with local authorities, and the FE and HE sectors,
including the establishment of a Welsh-medium Federal
College/Coleg Ffederal Cymraeg utilising existing HEI
facilities.”

Felly pe tae clymblaid enfys i ffurfio llywodraeth mi fyddai gennym ni lywodraeth sydd wedi ymrwymo i sefydlu Coleg Ffederal Cymraeg. Dyna, yn wir, byddai tro pedol ers blwyddyn yn ôl pan dybiais fod Arad wedi rhoi'r ergyd farwol i'r ymgyrch am flynyddoedd onid cenhedlaeth arall. Byddai hyn yn dipyn o sioc i bobl y sefydliad a phobol y status quo oddi fewn i Brifysgolion Cymru.

Democratiaid Rhyddfrydol Ystyfnig

Mae'r blog wedi bod yn dawel ers y penwythnos tra mod i wedi bod fyny ym Mangor yn cyfarfod fy nhiwtor a hel rhyw bethau o'r llyfrgell ar gyfer gwaith y mis neu ddau nesaf. Fodd bynnag dydy gwleidyddiaeth Cymru heb fod yn ddistaw. Mae pob plaid wedi rhoi'r gorau i drafod gyda Llafur ac o ganlyniad roedd Llywodraeth Enfys i'w weld fel realiti posib ond heno fe drodd pethau yn flêr wrth i'r Democratiaid Rhyddfrydol dynnu allan o'r Glymblaid Enfys. Fe allai hyn arwain Cymru i fewn i argyfwng cyfansoddiadol.

Mae'n rhaid i'r Democratiaid Rhyddfrydol dyfu fyny a sylwi mai gwleidyddiaeth glymbleidiol fydd gwleidyddiaeth ôl-ddatganoledig yng Nghymru. A beth bynnag, does ganddyn nhw ddim gobaith caneri o ddod yn brif wrthblaid heb sôn am arwain llywodraeth felly os ydy nhw yn gwrthwynebu clymbleidio a chydweithio gyda pawb a phopeth beth yw pwynt y Democratiaid Rhyddfrydol?

Fel ag y mae pethau ar hyn o bryd dyma sut, fe dybiaf eith y bleidlais ddydd Mercher yn y Cynulliad.

Llafur yn cynnig Rhodri Morgan fel Prif Weinidog
Plaid Cymru yn cynnig Ieuan Wyn Jones fel Prif Weinidog

Rhodri Morgan: 26 (aelodau Llafur)
Ieuan Wyn Jones: 28/27 (aelodau Plaid Cymru, Ceidwadwyr a falle Trish)
Ymatal: 6/7 (Democratiaid Rhyddfrydol a falle Trish)

Oni bai i'r Ceidwadwyr gynnig Nick Bourne a phleidleisio amdano mi fyddai Ieuan Wyn Jones yn cael mwy o bleidleisiau na Rhodri Morgan ond, oherwydd ystyfnigrwydd y Democratiaid Rhyddfrydol, dim mwyafrif. Oni bai fod trafodaethau nol mlaen rhwng Plaid a Llafur, Llafur a Dem Rhydd, neu'r Enfys bydd rhaid mynd am lywodraeth leiafrifol. Ydy llywodraeth leiafrifol Plaid-Ceidwadwyr yn bosib? Ar bapur ydy gan y byddai Ieuan Wyn Jones, o dderbyn cefnogaeth y Ceidwadwyr, yn cael mwy o bleidleisiau na Rhodri Morgan. Ond mewn realiti byddai hi dipyn cymhlethach.

Dyma yw penbleth.

Ond os oes yna unrhyw eiriau doeth i'w hadrodd rheini yw rhai blogiwr y BBC, Vaughan Roderick, sy'n gynyddol ollwng ei ddi-dieddrwydd (onid ydyw hi'n gwbl amlwg ei fod yn ysu am weld clymblaid Enfys?!) pan ddywedodd am benderfyniad y Plaid Cymru i droi cefn ar Lafur; “Pan oedd yn rhaid iddi ddewis rhwng y "prosiect cenedlaethol" a chadw ei sosialaeth yn bur doedd ond un dewis mewn gwirionedd.” Amen i hynny.

Moesoldeb Clymblaid Enfys: mewn trwy'r drws cefn?

Dwi wedi bod yn pwyso a mesur oblygiadau moesol clymbleidiau enfys. Waeth i ni fod yn gwbwl onest fod yna elfen o “mewn trwy'r drws cefn” ynghlwm wrth glymblaid enfys. A oes gan glymblaid enfys fandand gan yr etholwyr o gwbl? Ond wedyn a oes gan lywodraeth leiafrifol fandad gan yr etholwyr? Cwestiynau dyrys yn wir. Dyma set o graffiau pei sy'n dangos sut mae seddi'r Cynulliad wedi ei dosrannu. Y Blaid Lafur yn ddigon clir yw'r blaid fwyaf felly onid hwy sydd ar mandad?


Ond fel y gwelir yn yr ail graff mae gan yr enfys fwyafrif cyffredinol yn y Cynulliad felly onid hwy sydd a'r mandad? Gellid ennill y ddadl foesol yma o bosib.


Ond wedyn beth am yr Alban, dyma sut mae'r seddi wedi ei rhannu allan. Yr SNP yw'r blaid fwyaf o drwch blewyn felly maen rhaid mae nhw sydd a'r mandad siŵr iawn?


Ond wedyn eto yn yr ail ddrafft onid y glymblaid enfys gwrth-SNP, gwrth-Annibyniaeth sydd a'r fandad mwyaf? Gellid ennill y ddadl foesol yma hefyd!


Felly o gymharu sefyllfa Llafur yng Nghymru gyda sefyllfa'r SNP yn yr Alban gellid gweld dau ochr y geiniog i fandad gyfiawn, ai peidio, clymblaid enfys. Yr unig beth sy'n sicr yw diffyg mandad Llafur i lywodraethu yn hegomonaidd bellach yng Nghymru a'r Alban. Pinau a ydy oes mandad i Lywodraeth Enfys wedi cyraedd ai peidio - dwi ddim yn siwr.

Clymblaid Enfys: Pleidwyr 'llawr gwlad' yn gymysg eu barn

Yn ystod yr ymgyrch etholiadol fe drodd coffi ar ôl cwrdd fore Sul yn sesiwn drafod gwleidyddiaeth, yn anffurfiol beth bynnag. Oherwydd y datblygiadau diddorol does dim taw ar y sgwrsio am helyntion Plaid Cymru a bore ma ces i fy nghorneli gan un fam ifanc; “Beth yw hyn am Blaid Cymru yn rhoi pŵer i'r Ceidwadwyr?” Co' ni off. Roedd hi yn grac iawn ac yn dweud na fyddai hi'n pleidleisio i'r Blaid eto pe tase y glymblaid enfys yma yn cael ei ffurfio. Yn fwy na hynny adroddodd hi stori am ei rhieni yng nghyfraith a wnaeth bleidleisio i'r Blaid am y tro cyntaf erioed eleni, cam mawr oherwydd eu bod nhw'n hen Lafurwyr mawr ac wedi pleidleisio Llafur trwy eu bywydau hyd eleni. Roedd hi'n dweud y bydden nhw yn wyllt gacwn a byth yn ymddiried pleidlais i'r Blaid eto petaent i roi pŵer yn nwylo'r Ceidwadwyr.

Ro ni'n ceisio ei hargyhoeddi hi fod Llafur ddim gwell, os nad yn waeth, na'r Ceidwadwyr bellach; ond doedd dim yn cydio. Dywedais wrthi hi nad oeddwn ni'n cofio'r 80au (er mod i'n llawn ddeall beth ddigwyddodd) ac o ganlyniad roeddwn ni'n medru edrych ar y ddadl Ceidwadwyr Vs Llafur heb unrhyw ragfarn 80au aidd.

Fe siglodd y sgwrs fy ymddiriedaeth yn y syniad o glymblaid enfys do, ond yn hytrach na rhoi mewn tybiaf mai y ffordd ymlaen yw argyhoeddi pobl Cymru mai dim ond fel hyn allwn ni balu ymlaen – am y tro beth bynnag. Hefyd rhaid pwysleisio mai nid y Ceidwadwyr fyddai'n arwain y llywodraeth – Plaid Cymru byddai'n arwain y llywodraeth a Cenedlaetholwr fyddai'n Brif Weinidog. Dyna oedd yr apêl i gyd gapelwr arall bore ma, Yr Athro Bobi Jones, roedd ef yn deall yr hang-ups am roi peth pŵer i'r Ceidwadwyr ond roedd ef yn gweld cael Pleidiwr fel Prif Weinidog, yn wir arweinydd y genedl, yn gyfle rhy dda i basio heibio.

Er yn deall consyrn real y fam ifanc dwi dal yn ffafrio arwain gyda'r Ceidwadwyr oddi tano i ni na bod oddi tan Lafur a nhw yn arwain. Ond rwy'n ymwybodol iawn fod llawer o waith argyhoeddi mynd i orfod bod dros y bedair blynedd nesaf os am osgoi dial caled gan y Blaid Lafur yn yr etholiadau nesaf.

Ceisio dod o hyd i'r aur ar ben yr enfys

Maen rhaid fod Rhodri Morgan a'i gyd Lafurwyr mewn panig llwyr heno. Dydy nhw, yng Nghymru, erioed wedi cael y profiad o beidio dal pŵer. Ar ben y drychineb o golli awenau llywodraeth yng Nghymru bydd y glymblaid enfys yn dod a PR i fewn i etholiadau lleol ac o ganlyniad mi gollith Llafur ei hegemoni ar lefel Cyngor Sir hefyd. Er mai Llafur (gellid dadlau) ddaeth a Datganoli i Gymru, yr eironi fawr yw fod y datganoli hwnnw wedi dod a dechrau'r diwedd i hualau'r Blaid Lafur yng Nghymru.

Yn wreiddiol fy ngobaith i oedd cael bod yn wrthblaid gref am bedair blynedd arall er mwyn cael codi momentwm i herio Llafur a chipio grym yn 2011. Ond gan bod y Dem. Rhyddion wedi dweud 'no we' i glymblaid gyda Llafur mae'n rhaid i Blaid Cymru fod yn rhan o'r llywodraeth mewn rhydd fodd. Felly y ddau ddewis, fe ymddengys, ar hyn o bryd ydy rhain:

1. Llafur-Plaid Cymru (gyda Llafur yn arwain a Plaid yn gi bach)

2. Plaid Cymru-Ceidwadwyr-Dem Rhydd (gyda Plaid Cymru yn arwain a'r lleill yn cefnogi/cyfranogi)

Waeth i fi fod yn onest, toes yr un o'r opsiynau uchod yn ddelfrydol felly mater o ddewis y 'lesser of two evils' yw hi bellach. Yn bersonol dwi wedi penderfynu mod i'n ffafrio mynd i fewn gyda gweddill y gwrth-bleidiau sydd, wrth gwrs, yn cynnwys yr hen fwgan sef y Torïaid. Mewn amddiffyniad i gefnogi clymblaid o'r fath gwerth fyddai pwysleisio mai ni, Plaid Cymru, fyddai yn arwain y Glymblaid, nid y Ceidwadwyr. Dyma wrth gwrs oedd safbwynt IWJ yn ystod yr ymgyrch, 'we would never go in to a Tory-led coalition', mae 'plaid-led' yn fater cwbwl wahanol wrth gwrs.

Mae Bethan Jenkins AC yn pwyntio allan ar ei blog yn y postiaid yma y byddai cael Plaid Cymru i gefnogi clymblaid gyda'r Ceidwadwyr yn dipyn o her. Byddai'n rhaid i'r aelodau cynulliad gytuno wrth reswm, ac yna byddai rhaid i'r Pwyllgor Gwaith Cenedlaethol gefnogi'r syniad ac yn olaf byddai rhaid i Gyngor Cenedlaethol y Blaid ei dderbyn. Ni fydd aelodau cyffredin y Blaid yn cael cyfle i ddweud eu dweud, wel yn swyddogol beth bynnag.

Yn answyddogol mae aelodau cyffredin y Blaid wedi dechrau protestio yn barod a hynny ar, ie dyna chi, maes-e yn y drafodaeth yma! Mae Gwahanglwyf Dros Grist wedi cyhoeddi “byddai'n well gen i rwygo fy ngherdyn aelodaeth Plaid Cymru na mynd i glymblaid gyda'r blaid a ddinistriodd fy nghymuned.” Ond mae aelod cyffredin arall o'r Blaid, Cymru13, yn ateb yn ôl gan ddweud yn reit graff a chywir: “Glanhau mes Llafur Sosialaidd wnaeth y Torïaid yn yr Wythdegau - Os na fyddai Llafur di gor wario gymaint a'r Lo a Haearn o 1945-1979 nes fod y wlad bron yn bancrupt byddai dim rhaid i'r Toriaid fod mor galed ar Gymru.”

Yn ogystal mae Rhods, Ceidwadwr Cymreig, wedi dechrau trafodaeth ar maes-e yn nodi ei 'Dream Team' ar gyfer cabinet y llywodraeth enfys, yma. Yn y rhithfro mae V. Roderick yn cynhyrfu'n lan, yma.

Felly dyna fy safbwynt i – os oes rhaid i'r Blaid fod yn rhan o glymblaid/partneriaeth/dealltwriaeth pam ddim ei harwain hi? Os methith Llafur a ffurfio Llywodraeth rwy'n disgwyl ymlaen yn eiddgar i weld sut y gwingith Eluned 'arrogant' Morgan ASE allan o hwn.

Manylion y Bleidlais Ranbarthol

Fe fuodd V. Roderick ddigon caredig i anfon data manwyl y bleidlais ranbarthol i mi. A hyd y gwn i dydy nhw ddim ar y we yn nunlle eto felly dyma nhw i chi (rhowch glec i'w gweld yn fwy a chliriach):

Rhanbarth y Gogledd
(Os byddai Aberconwy wedi mynd i'r Ceidwadwyr byddai Wigely yn saff o fod mewn)


Rhanbarth Canol a Gorllewin
(Os byddai John Dixon wedi ennill yng Ngorllewin Caerfyrddin ni fyddai Nerys Evans wedi mynd mewn)


Rhanbarth De Orllewin

Rhanbarth De-Canol


Rhanbarth De-Ddwyrain
(Os byddai y Dem Rhydd wedi cipio sedd yng Nghasnewydd byddi Llafur yn ennill un yn ol ar y rhestr ranbarthol ac byddai'r Dem Rhydd yn colli un fan yna - ei harweinydd!)

Mwynhewch y cnoi cil!