Adroddiad Cymdeithas Cledwyn

Dwi newydd ddarllen dros Adroddiad Cymdeithas Cledwyn, 'Y Fro: Ennill pleidleisiau yn y Gymru Gymraeg (Mehefin 2008)', yn frysiog. Y diddordeb arbennig i mi wrth gwrs yw unrhyw sôn am ddatblygu Addysg Gymraeg yn y Sector Addysg Uwch. Er fod Coleg Ffederal Cymraeg yn rhan o bolisi Llywodraeth Lafur nid oes gan Gymdeithas Cledwyn ddim byd i ddweud am y mater. Mae hyn yn gwbl nodweddiadol ac yn dangos mae arwynebol yw unrhyw sôn a strategaeth o dŷ'r Blaid Lafur i ddatblygu Addysg Gymraeg os nad oes gair gyda nhw ddweud am eu polisi nhw eu hunain.

Ac mae'r dyfyniad isod o'r adroddiad yn dweud y cyfan:

Dylai’r Blaid Lafur yng Nghymru fod yn ffyddiog nad magwrfa i gefnogwyr y cenedlaetholwyr yw ysgolion Cymraeg. Gallwn ni sicrhau hynny drwy annog cefnogwyr Llafur i ymwneud yn weithgar â rheoli eu hysgolion cyfrwng Cymraeg lleol.

Hynny yw y dylai cefnogwyr Llafur ymwneud yn weithgar â rheoli eu hysbolion cyfrwng Cymraeg a parhau i fwydo'r plant a phropeganda Prydain, cario mlaen a ddysgu am hanes Lloegr ac nid Hanes Cymru etc etc... Wrth cwrs yn Lloegr mae Gordon Brawn a'i gyd-Lafurwyr yn gwbl agored fod angen defnyddio'r ysgolion i ddysgu am Brydeindod a dysgu am hanes a gwerthoedd Prydain. Pam fod Llafur ddim yn fodlon gwneud yr un peth yma yng Nghymru, defnyddio'r ysgolion i ddysgu am Gymreictod a gwerthoedd a hanes Cymru. Oherwydd er eu gwisg Gymreig, diwedd y dydd Plaid Brydeinig ac nid Gymreig yw y Blaid Lafur o hyd.

Y Fro: Ennill pleidleisiau yn y Gymru Gymraeg (Mehefin 2008) (PDF)

Etholiadau Lleol IX (Casgliadau+Llundain+Ron Davies)

Dyna ni felly, etholiad arall drosodd, dyma grynhoi rhai o'r prif argraffiadau.

Gwynedd
Plaid Cymru yn colli Gwynedd gyda unigolion blaenllaw fel Dafydd Iwan a Richard Parry Huws yn colli eu seddau oedd newyddion yr etholiad i mi. Er mod i'n credu fod Plaid Cymru yn haeddu ysgytwad dydw i ddim yn hollol gyfforddus gyda buddugoliaeth Llais Gwyendd oherwydd nad ydw i'n credu mewn single issue politics. Er enghriafft pwy yw arweinydd grwp Llais Gwynedd ar y cyngor nawr? Pwy fydd a'r mandad i arwain y trafodaethau am glymbleidio? Ydy Llais Gwynedd eu hunain yn gwybod yr ateb i hyn heb son am ni'r etholwyr yma yng Ngwynedd - y cwestiwn tymor hir fydd yn hofran uwch ben Gwynedd fydd hyn - a aeth y brotest rhy bell?

Newyddion arwyddocaol arall yng Ngwynedd oedd bod Plaid Cymru wedi ennill tir mewn ardaloedd trefol fel Bangor a Bethesda. Buddugoliaeth arwyddocaol dwi'n meddwl oedd un Dyfri Jones, Golygydd Barn, a hynny yn Gerlan ger Bethesda. Er ei bod hi'n fuddugoliaeth dda ynddi hi ei hun dwi'n meddwl fod y fuddugoliaeth yn fwy arwyddocaol byth am y rheswm fod Dyfrig yn Olygydd Barn; yn yr hinsawdd post-Y BYD (na fu erioed) a lle mae ITV Wales yn diflannu'n ara deg ac bod monopoli di-diedd (honnedig) ddiflas y BBC ar newyddion ein cenedl yn cynyddu a chynyddu maen chwa o awyr iach fod newyddiadurwr/colofnydd fel Dyfrig yn fodlon arddangos ei werthoedd gwleidyddol yn gyhoeddus.

Ceredigion
Fe ddaeth Plaid Cymru o fewn trwch blewyn i gipio'r cyngor - ond methiant oedd yr hanes yn y diwedd. Sioc ac ergyd syfyrdanol y sir oedd i Penri James, darpar ymgeisydd Seneddol y Blaid, golli ei sedd yng Ngogledd y Sir, Tirmynach. Roedd y Dem-Rhyddion yn gwybod yn iawn beth oedden nhw'n gwneud yn targedu Penri ac maen debyg y bod Marc Williams AS ei hun wedi cael ei weld yn canfasio ar hyd ward Penri yn ystod yr wythnos ddiwetha. Mae amlwg fod y Dem-Rhyddion am roi ymgyrch galed iawn iawn at ei gilydd i gadw'r sedd Seneddol ac maen debyg y bydd y golled hon yn ergyd i ymdrechion y Blaid i ail-gydio ynddi. Er yn golled ar y diwrnod fe brofodd Ceredigion ei bod hi'n bosib rhyw ddydd i Blaid Cymru, ar ddiwrnod da, gipio'r cyngor sir.

Sir Gâr
Dyma oedd stori hapusa'r Blaid am y diwrnod. Collodd hen arweinydd y cyngor, Meryl Gravell (no relation), ei sedd sy'n newyddion pen i gamp oherwydd roedd eu dull arweinyddol hi yn ymylu ar fod yn ddictat! Fel a nodwyd mewn blog blaenorol daeth y Blaid o fewn trwch blewyn i gipio sawl sedd arall hefyd fel Rhydaman. Un o hanesion llai ffodus Sir Gâr oedd y John Dixon fethu ennill Cynwyl Elfed - mae'r golled yma yn yr un categori a cholled Penri James yng Ngheredigion oblegid John Dixon yw ymgeisydd y Blaid i sedd Gorllewin Caerfyrddin yn y Cynulliad.

Y Cymoedd
Stori y cymoedd oedd fod Llafur wedi colli sawl cyngor ond ni chollwyd i cynghorau i neb arall mewn gwirionedd. Do fe wnaeth Plaid Cymru a hyd yn oed y Ceidwadwyr beth cynnydd mewn rhai ardaloedd ond fe rhannwyd y bleidlais Lafur allan rhwng tipyn o bawb felly erbyn yr etholiadau nesaf a fydd, mwy na thebyg, yn digwydd gyda'r Ceidwadwyr yn llywodraethu yn San Steffan fe ddoith Llafur nol yn gryf a chipio'r siroedd yn ol a mwyafrifau enfawr unwaith eto.

Maer Llundain
Wrth basio, gair am fuddugoliaeth Boris yn Llundain. Er nad ydw i'n Geidwadwr dwi'n falch fod Boris wedi ennill oherwydd y bydd yn heb enfawr ymlaen i ymdrechion y Ceidwadwyr i ennill yr etholiad cyffredinol nesaf. A dwi'n dechrau gweld y ddadl nawr mae llywodraeth Lundeinig Geidwadol fydd y peth gorau i wthio datganoli ymhellach - mae angen chwistrelliad a seibiant ar Lafur i ail-wefru eu batrîs. Mae angen i ni weld antithesis unwaith eto rhwng Llundain a Chaerdydd er mwyn ail-radicaleiddio Llafur i wthio, gyda sêl o'r newydd, am fwy o ddatganoli ac mae angen corwynt trwy'r Blaid Lafur i gael gwared a dynion y gorfennol fel Paul Murphy a Don Touige, sy'n ein arwain ymlaen at....

Ron Davies - Arwr
Ydych chi'n cofio y gŵr hwn? I mi mae Ron Davies yn arwr, ei waith ef mewn partneriaeth gyda Dayfdd Wigely sydd wedi ein cael ni i lle ydym ni heddiw - nid yw'n gyfrinach nad oedd Tony Blair a Gordon Brown yn rhy keen ar ddatganoli ond yn wyneb y ddau ddeinasor yna fe lwyddodd Ron Davies i gael y maen i'r wal a chael y Blaid Lafur i gefnogi datganoli yn 1997. Dwi'n gwbl argyhoeddedig pe na byddai Ron wedi cael ei 'foment o wallgofrwydd' yng Nghlapton Common yn 1998 y byddai gyda ni Senedd Ddeddfwriaeth lawn heddiw. Pam sôn am Ron felly? Wel fe ennillodd sedd fel aelod annibynol ar gyngor Caerffili ac fe ennillodd ei wraig sedd dros Blaid Cymru ar yr un cyngor hefyd! Gwrogaeth a pharch i'r ddau.

Etholiadau Lleol VIII (Cymoedd)

Rhondda hyd yma:

Llafur 7 (-5)
Plaid 6 (+4)
Annibynol 3 (+1)
Dem Rh 1(-)

Plaid wedi cipio Hirwaun, Rhigos, Maerdy a Trealaw. Pauline Jarman yn enill 745-26 yn erbyn Llafur! (tro diwethaf mwyafrif o 150 oedd ganddi!). Hirwaun mwyafrif Llafur o 212 yn troin fwyafrif Plaid o 363!

Etholiadau Lleol VII (Sir Gar)

Newyddion ddim mor dda a hynny i Blaid Cymru nawr o Sir Gar. Ymddangos fod y Blaid wedi colli llawer o seddau o drwch blewyn er enghraifft:

Rhydaman:
Llafur - 457
Plaid Cymru - 451

Cynwyl Elfed:
Llafur - 795
Plaid Cymru (John Dixon) - 650

Ddim y tro yma felly i gipio Sir Gar, trueni mawr.

Etholiadau Lleol VI (Bro Morganwg a David Cameron)

Roeddw ni'n darllen ar wefan y BBC fod David Cameron peth cyntaf bore ma wedi teithio draw i Fro Morganwg i ddathlu buddugoliaeth y Ceidwadwyr wrth iddynt ennill y cyngor oddi ar Lafur. Dyma ddywedodd e:

"...the Tories are now right back in contention in the country."

Wps... beth yn union wyt ti'n feddwl wrth country David, Cymru neu'r UK?! Ydy hyn yn dangos fod y Ceidwadwyr fel uned gyfan dal heb addasu i ddatganoli? Dwi'n meddwl ei fod e.

Etholiadau Lleol V (Sir Gar)

Canlyniadau Sir Gar yn dechrau dod trwyddo nawr - ar ddiwrnod da fe allai Plaid Cymru gipio'r cyngor yma. Argoeli yn dda hyd yma a sôn fod y Blaid wedi cipio dwy sedd gan Lafur yn Llanelli, seddi oedd arfer bod yn rai saff i'r Blaid Lafur.

Etholiadau Lleol IV (Dafydd Iwan yn colli)

Maen swyddogol nawr fod Dafydd Iwan wedi colli ei sedd i Llais Gwynedd. Ond newyddion da i Blaid Cymru fod Dyfrig Jones (Golygydd Barn a blogiwr) wedi cipio Gerlan (ardal Rachub) i'r Blaid oddi ar Llafur. Sylwebwyr yn dechrau tybio fod hi'n arwyddocaol fod y Blaid yn colli yn y wlad ond yn cryfhau yn y trefi.

Etholiadau Lleol II (Y Garth, Bangor)

Newydd gael newyddion da fod John Wyn Meredith (Plaid) wedi ennill yn Y Garth, Bangor gyda mwyafrif o 40 dros yr ymgeisydd Annibynol (o dras Llafur nid Llais Gwyneddaidd). Roedd John yn un o'r 12 rebel o Grwp y Blaid oedd yn cefnogi'r ymgyrch i gadw'r ysgolion felly hyn yn newyddion da i gefnogwyr Llais Gwynedd.

Hon oedd fy ward i ym Mangor oedd a JMJ ynddi, yn anffodus dim ond llond dwrn aeth allan i bleidleisio o JMJ ond diolch byth roedd yn ddigon.

MYFYRWYR YN DYFARNU GRADDAU I'R PRIFYSGOLION

Heddiw, ar ddiwrnod canlyniadau semester un y myfyrwyr mi fydd y myfyrwyr eu hunain yn dyfarnu graddau i Brifysgolion Aberystwyth a Bangor. Dywed Bethan Griffiths, Llywydd Undeb Myfyrwyr Cymraeg Aberystwyth:

“Os ydy'r Prifysgolion yn ein arholi ni maen ddigon teg i ni arholi eu darpariaeth Cymraeg nhw! Ein gobaith ni yw dangos fod yna rai cryfderau gan y Prifysgolion, y pynciau sy'n draddodiadol dda gydag addysg Gymraeg fel Hanes ond fod y Prifysgolion yn parhau i gael marciau isel, ac yn methu yn llwyr weithiau, gyda phynciau eraill fel rhai gwyddonol. Nid yw myfyrwyr yn derbyn gradd oni bai iddynt sgorio'n dda ym mhob modiwl yn yr un modd rydym ni'n disgwyl i'r Prifysgolion ddarparu addysg Gymraeg mewn amrediad eang o bynciau nid dim ond mewn rhai.”

Mae Myfyrwyr Aberystwyth wedi rhoi’r enghreifftiau canlynol fel pynciau sydd yn cael 2.1 am eu darpariaeth Cymraeg: Drama a Hanes. Mae'r enghreifftiau canlynol wedi eu dyfarnu a 2.2 gan y myfyrwyr: Gwleidyddiaeth Ryngwladol a Daearyddiaeth. Ond mae yna adrannau sydd yn parhau i fod ar ei hol hi gyda ddarpariaeth Gymraeg megis Astudiaethau Gwybodaeth ac adrannau Gwyddonol, trydydd dosbarth rhoddir i rhain.

Yn yr un modd mae Myfyrwyr Bangor wedi dyfarnu gradd 2.1 i'r adran Gerdd fel enghraifft o adran sy'n darparu llawer trwy gyfrwng y Gymraeg; 2.2 i'r Adran Coedwigaeth a’r Amgylchedd fel enghraifft o adran sydd a pheth darpariaeth cyfrwng Cymraeg ond â llawer o le i wella a thrydydd dosbarth i'r Adran Gwyddorau Eigion fel enghraifft o adran sy'n wan iawn eu darpariaeth ar hyn o bryd.

Cred y myfyrwyr ei bod hi'n arwyddocaol nad oes yr un adran wedi eu dyfarnu a dosbarth cyntaf o ran eu darpariaeth Cymraeg. Fe ddywed Bethan Williams, Llywydd Undeb Myfyrwyr Cymraeg Bangor:

“Rydym ni'n cefnogi'r datblygiadau sy'n cymryd lle ar hyn o bryd i ddatblygu Addysg Gymraeg yma ym Mangor ac yn Aberystwyth, fodd bynnag, credwn fod tipyn o waith gan y Prifysgolion i wneud eto cyn y medrwn ni fel myfyrwyr ddyfarnu gradd dosbarth cyntaf i unrhyw adran am eu darpariaeth cyfrwng Cymraeg. Fel myfyrwyr credwn mae dim ond wedi i'r Coleg Ffederal Cymraeg, sydd wedi ei addo gan y Llywodraeth Glymblaid, ddod i weithrediad y gwelw ni addysg Gymraeg yn cymryd camau breision ymlaen.”

Ni theimla'r myfyrwyr y bod Prifysgol Caerdydd yn barod i sefyll yr arholiadau hyd yn oed gan fod eu darpariaeth Cymraeg nhw yn anweledig i bob pwrpas. Cred y Myfyrwyr y bod yn rhaid i'r Llywodraeth gynyddu eu cyllideb o £4.3 miliwn dros dair mlynedd i ddatblygu addysg Gymraeg i o leiaf £15 miliwn os am wireddu eu haddewid o Goleg Ffederal Cymraeg gyflawn ac effeithiol.

- Mi fydd Myfyrwyr Aberystwyth yn cyflwyno canlyniadau gradd Prifysgol Aberystwyth i'r sefydliad o flaen Yr Hen Goleg am 1pm, Dydd Iau yr 28ain o Chwefror.

- Mi fydd Myfyrwyr Bangor yn cyflwyno canlyniadau gradd Prifysgol Bangor ar risiau Prif Adeilad y Celfyddydau am 10 fore Iau yr 28ain o Chwefror.

Am fwy o wybodaeth cysylltwch â:
Bethan Griffiths (Aberystwyth): 01970 621739 / 07764260670
Bethan Williams (Bangor): 01248 388 006 / 07981 343313

Beth yw Coleg Ffederal Cymraeg? Dogfen YMA (PDF)

Bethan Jenkins AC a'r BYD

Y diweddaraf i daflu dwr oer ar brosiect Y BYD ydy Bethan Jenkins AC a hynny ar ei blog hi. Pan oedd Bethan yn gyd-ymgyrchwraig a mi (nid mod i yn tynnu fy mhwysau fel 'ymgyrchwr' dyddiau yma chwaith cofiwch) hi fyddai'r cyntaf i ymosod ar y llywodraeth am dorri addewid. Dyma'r peth diweddaraf i Bethan ddweud:

Rhys- dydw i ddim yn erbyn cael papur newydd dyddiol i'r gymraeg, ond mae angen i ni edrych ar y opsiynau i weld beth sydd yn bosib. Does dim pwynt dechrau papur newydd heb y gwaith ymchwil ar bwy fydd yn ei ddefnyddio, a sicrhau bod digon o danysgrifwyr. Rwy'n cydnabod pwysigrwydd y pwnc, ac yn hapus i gwrdd a phobl yn y sector i drafod hwn yn bellach. Mae fy nrws i yn agored o hyd.

A dyma fy ymateb i nad sydd wedi ymddangos ar ei blog hi eto gan fod Bethan wedi troi 'message moderation' ymlaen bellach!

Diolch am gael drws agored Bethan. Ond mae dy sylwad di yn dweud fod angen neud ymchwil yn dangos nad wyt ti wedi dy briffio ar y pwnc yma cyn lleisio dy farn. Mae ymchwil trwyadl eisoes ar gael i mewn i'r farchnad - wyt ti wedi ei ddarllen? Mae ymchwil yn dangos fod yna botensial o 45,000 o households Cymraeg ABC1 byddai yn medru prynu'r BYD ag ystyried hynny dydy dechrau gyda cylchrediad o 5,000 ddim mor uchelgeisiol a hynny wedi'r cyfan. Gwnaed yr ymchwil gyda llaw gan Beaufort Research ac nid gan Y BYD eu hunain. Mae'r cynllun Busnes hefyd yn water tight a dibynnu ei fod yn cael cefnogaeth o leiaf £600,000 gan y Llywodraeth sef rhywbeth tebyg i'r norm Ewropeaidd i bapur lleiafrifol. Roedd y gwaith yma i gyd ar gael i'r Blaid ddarllen cyn iddyn nhw roi yr addewid yn y maniffesto - ond na, yr headline yn hytrach na'r nuts and bolts oedd o ddiddordeb nol yn yr haf wrth geisio ein argyhoeddi fod mynd gyda Llafur yn well nag arwain Llywodraeth.

Thanks for the open door invitation Bethan. But your comments noting that more research needs doing on the concept of a Welsh daily indicate that you have not been fully briefed on the issue which you have raised your voice about. Substantial and in-depth research into the market has already been undertaken - have you read it? Research shows, if memory serves me correctly, that there are 45,000 welsh speaking ABC1 households out there as potential buyers of Y BYD; considering this aiming for an initial circulation of 5,000 is not that unrealistic. By the way the research was undertaken by Beaufort Research and not by Y BYD itself. The Business plan is also water tight so long as it would receive government backing of at least £600,000 which is close to the European norm for similar minority language daily papers. All this research work was available to Plaid and Labour as they worked on the 'headlines' that would lure people like me to support the coalition - but i guess back then you were not that bothered in the nuts and bolts of it all. It's a pity.

Diwedd y Glymblaid plis

Dwi'n meddwl ei bod hi'n amser i Blaid Cymru dynnu allan o'r glymblaid oherwydd dydy pethau ddim yn gweithio allan, ddim o gwbl. Dim papur dyddiol. Dim arian i sefydlu Coleg Ffederal. Beth fydd nesaf? Deddf Iaith di-ddanell maen siwr. Dwi'n meddwl mae'r cam mwyaf doeth fyddai i Blaid Cymru dynnu allan o'r glymblaid cyn gynted a phosib ac eistedd fel gwrthblaid a pharatoi i gicio Llafur mas 'for good' yn yr etholiad nesaf. Dwi ddim yn rhoi'r bai i gyd a'r y Blaid Lafur cofiwch, ddim o gwbl, wedi'r cyfan Gweinidog Plaid Cymru oedd a gofal dros wireddu'r papur dyddiol. Ond rwy'n meddwl y byddai pethau fymryn yn well gyda Phlaid Cymru yn arwain llywodraeth yn hytrach na bod yn gŵn bach.

Llafur-Plaid: the dream is at an end. Mae'r hyn roeddw ni ac eraill wedi ei ofidio wedi digwydd. Rhaid cael gwared o'r Blaid Lafur allan o Lywodraeth Cymru yn llwyr er mwyn gweld gwir newid.

Yn y cyfamser, arwyddwch y ddeiseb yma i alw at Rhodri Glyn Thomas i gadw at ei addewid o sefydlu papur dyddiol.

Y BYD, Byd a'r Bedwar, Marc Jones a'r BBC

Mae'r stori am Y BYD yn parhau i ddatblygu ar y cyfryngau amgen (blogs, maes-e ayyb...) ond mae'r stori yn gwbl segur o safbwynt diflas y BBC – nid yw'r BBC wedi newid nac adrodd ar y diddordeb sydd wedi codi yn dilyn camgymeriadau golygyddol y Byd ar Bedwar o anghofio nodi fod Marc Jones y sylwebydd “niwtral” bellach yn gweithio i Blaid Cymru. Ac wedyn beth am rôl Aled Eurig? Tro diwethaf i mi ddod ar ei draws oedd yn 'steddfod Abertawe 2006 bryd hynny roedd e'n gweithio fel cynghorydd i Dafydd Ellis-Thomas, ydy e dal yn y swydd honno? Os ydyw a wnaeth y Byd ar Bedwar unrhyw ymdrech i gyfathrebu hyn i'r gwylwyr? Dwi ddim yn dweud nad oes hawl gan bobl a vested intrest leisio barn ar bethau, ddim o gwbl, ond mae hawl gan y gwylwyr wybod beth yw'r vested intrest hynny er mwyn iddyn nhw ddod i benderfyniadau drostynt hwy eu hunain.

Yn y blogiad diwethaf gwnes i gymharu'r diffyg ymroddiad ariannol i'r BYD ac i Goleg Ffederal Cymraeg gyda'r tap agored oedd yna i brosiectau eraill megis clirio dyledion Canolfan y Mileniwm a'r Gerddi Botaneg. Unwaith eto heddiw mae stori wedi torri yn dweud fod yna £150m mynd i fod ar gael i ddatblygu busnesau newydd – pe bai'r llywodraeth i bennu £1m o hwnnw i'r BYD mi fyddai £149 yn parhau i fodoli i'r holl brosiectau eraill. Mewn gair, yr hyn dwi'n ei awgrymu yw mae diffyg ewyllys gwleidyddol ac nid diffyg cyllid sydd tu ôl i fethiant y Llywodraeth i ariannu prosiect Y BYD.

Y cwestiwn gwleidyddol dyfnach tu ôl i hyn i gyd yw pwy sydd ar fai? A'i Plaid Cymru sy'n methu yntau y Blaid Lafur sy'n taflu dwr oer ar yr holl addewidion blaengar oedd yn nogfen Cymru'n Un?

Y Blaid Lafur Gymreig-Brydeinig

Dwi wedi fy atgoffa wythnos yma am y gwahaniaeth sylfaenol sydd rhwng cenedlaetholwyr ac unoliaethwyr. Gan gofio fod y Blaid Lafur wedi methu a chael mandad clir gan yr etholwyr yn ôl ym mis Mai ac eu bod nhw wedi gorfod dibynnu ar Genedlaetholwyr i sefydlu Llywodraeth mi fyddech yn tybio y buasent yn dysgu rhai gwersi. Ond lai na chwe mis ar ôl yr etholiad mae'r hen Genedlaetholdeb Brydeinig yn dangos ei ben unwaith yn rhagor yn y Blaid Lafur Gymreig.

I ddechrau yr oedd sylwad hynod Peter Hain a Rhodri Morgan wrth lansio eu taflen "Keep Wales British!" eu bod nhw'n synnu fod Pleidwyr dal am wthio am fwy o awtonomi nawr eu bod nhw wedi cael pwer yn eu meddiant. Maen annodd gwneud pen a chynffon o'r syniad yma. Maen rhaid eu bod nhw'n ymwybodol mae nid pwrpas Plaid wleidyddol yw ennill pwer ac yna rhedeg y status quo? Pwrpas Plaid wleidyddol yw ennill pwer er mwyn rhoi eu hegwyddorion newydd a gwahanol nhw ar waith. Er, gallaf ddeall, wedi bron i ganrif mewn pwer yng Nghymru fod y Blaid Lafur wedi anghofio beth yw pwrpas plaid wleidyddol ac mae'r polisi ers 1999 yw jest aros mewn pwer a chadw'r status quo ar bob cyfri fel a bortreadwyd mor effeithol yn narllediadau gwleidyddol Plaid Cymru fis Mai.

Mae ymchwil Richard Wyn Jones a Roger Scully yn dangos yn glir fod y Cymry yn "barod" am fwy o awtonomi ond dydy'r Blaid Lafur ddim - does ganddyn nhw ddim gweledigaeth i Gymru fel cenedl awtonomws boed o fewn Prydain ffederal neu Ewrop ffederal. Tan eu bod nhw'n canfod gweledigaeth i'r Gymru awtonomws eu polisi maen amlwg yw ceisio "dal gafael ar yr hyn sy'n dda o'r hen Brydain" - nid anhebyg i Dafydd Glyn Jones yn ei chael hi'n annodd ymdopi i'r ffaith fod Prifysgol Cymru fel sefydliad ffederal yn toddi i ffwrdd yn sydyn.

Ac yna 'rhen Eluned Morgan ASE. Dyma'r gwleidydd mwyaf trahaus yng ngwleidyddiaeth Cymru (er bod Alun Davies AC yn cystadlu'n frwd ar hyn o bryd am y teitl); rwy'n falch mae draw ym Mrwsel mae hi rhan fwyaf o'r amser fel nad oes rhaid i ni wrnado ar ei rhethrheg hi'n amlach. Yr hyn sydd wedi ypsetio 'Luned fach tro yma yw fod y Blaid Lafur Gymreig wedi ymbellhau yn ormodol oddi wrth y Blaid Lafur yn Llundain. I raddau fe fedrai ddeall dadl Eluned, pan nad oedd yna'r fath beth a Llafur Gymreig (sef o'r dechrau tan tua 1997) roedd y Blaid Lafur yn mwynhau cefnogaeth mwyafrif o bobl Cymru'n ddi-gwestiwn. Ond ers i Lafur Cymru ymbellhau o'r blaid yn Llundain (1997 ymlaen) mae poblogrwydd Llafur yng Nghymru wedi syrthio. Felly hyd at rhyw bwynt gellid deall rhediad dadl 'Luned.

Ond mae hi'n methu a deall un pwynt sylfaenol am wleidyddiaeth Cymru ôl-ddatganoli sef fod y gefnodaeth i fesur cryfach o awtonomi ar gynnydd ac fod y syniad unoliaethol yn syrthio ymaith. Eironi mawr hyn yw fod y Ceidwadwyr (y gwir unoliaethwyr o argyhoeddiad) wedi derbyn ac addasu i'r reliti yma ers tro ond bod y Blaid Lafur, sef, yn ôl eu honiad nhw, "gwir blaid cymru", wedi methu'n llwyr hyd yma a derbyn ac addasu i'r Gymru newydd.

Unwaith yn rhagor mae Eluned yn dangos yn glir nad oes gan y Blaid Lafur weledigaeth go-iawn i'r Gymru newydd dyna pam mae'r unig gyfraniad sydd gan Eluned, Peter Hain a Rhodri Morgan hyd yn oed ei wneud i'r drafodaeth am Gymru newydd yw cofio am "y dyddiau da" a diolch am haelioni'r Sais trosom ni'r Cymru nad sy'n ddigon o ddynion i lywodraethu drosom ni ein hunain.

"Ond Rhys," fe glywai chi'n dweud, "mae dy blaid di mewn llywodraeth gyda Llafur!" Rwy'n gwybod er na ddeallaf yn llawn.

Llafur-Plaid: dwi WEDI fy argyhoeddi

Do, fe ges i fy argyhoeddi gan Ieuan neithiwr. Roedd ei ddadl dros Llafur-Plaid yn resymol ac hefyd yn rhoi Cymru yn gyntaf. I ddechrau mynegodd ei bryderon gyda'r Enfys yn bennaf anwadalrwydd y Democratiaid Rhyddfrydol a'r Ceidwadwyr – roedd yn gofidio y byddai'r llywodraeth enfys yn torri i lawr hanner ffordd trwy'r tymor ac y byddai y llywodraeth Plaid Cymru cyntaf erioed yn cael ei weld fel un gwan, byrhoedlog a thrychinebus. Roedd Ieuan yn tybio fod y risg yn un rhy fawr i'w gymryd – fe gytunais ag ef erbyn y diwedd.

Hefyd, pwyntiodd Ieuan allan bod hwn yn gyfle pwysig i lacio grym San Steffan ar Gymru ac hefyd i Rhodri Morgan bellhau fwy fwy oddi wrth yr AS Llafur yn Llundain. Dywedodd fod y Blaid Lafur yn debygol o weld rhwyg rhwng y bobl sydd am weld Cymru yn llwyddo ac rhwng yr unoliaethwyr sy'n hapus i weld dim byd yn digwydd am genhedlaeth arall.

Ond yn bwysicach fyth tynnodd Ieuan sylw at y ffaith fod cymaint o faniffesto'r Blaid yn y ddogfen Llafur-Plaid – ac yn bwysicach fyth fod raison d'etre y Blaid wedi ei gynnwys sef dyfodol cyfansoddiadol Cymru.

Fe fynegwyd peth amheuaeth o'r llawr yn bennaf y bryder o orfod wynebu etholwyr Ceredigion o fod wedi bod mewn llywodraeth gyda Llafur. Fodd bynnag dwi'n credu mod i'n gywir i Ieuan ac Elin Jones argyhoeddi pob wan jac un yna. Does dim un clymblaid mynd i fod yn berffaith – hanfod clymblaid yw cyfaddawdu ar rai pethau ond dwi wedi fy argyhoeddi fod Ieuan wedi cael y gorau i ni allan o'r sefyllfa anodd a chymhleth yma. Efallai fod bod mewn gyda Llafur ddim yn bywiogi'r meddwl ond mae bod mewn llywodraeth gyda'n polisïau ni yn rhan ganolog i'r llywodraeth honno yn gynhyrfus iawn.

Llafur-Plaid: dwi ddim wedi fy argyhoeddi

Dydw i heb sylwebu ar wleidyddiaeth Cymru na chlymbleidio ar y blog ers rhai wythnosau ond dwi wedi fy nghymell i wneud heddiw. Roeddwn ni'n darllen ar flog Vaughan Roderick fod yna bedair AC o'r Blaid Lafur wedi dod allan yn gryf yn erbyn clymblaid gyda Phlaid Cymru. Eu dadl nhw, yng ngeiriau Vaughan, ydy; '...y byddai'r bwriad i ymgyrchu dros bleidlais Ie mewn refferendwm ar bwerau llawn yn llesteirio’r gwaith o sicrhâi cyfiawnder cymdeithasol.' Nawr dyma'r hen rethreg Llafur dwi wedi hen hen flino ei glywed. Y sglodyn enfawr 'ma sydd ganddyn nhw ar eu ysgwyddau fod bod yn genedlaetholwr gyfystyr a pheidio poeni am gyfiawnder cymdeithasol/economaidd.

Plaid unoliaethol ydy'r Blaid Lafur, ac os oes yna rai oddi mewn iddi yn ddatganolwyr datganolwr reactionary ydyn nhw – dydy nhw ddim yn gweld gwerth i'r Genedl ei hun dim ond, o bosib, fel cyfrwng i hybu eu agenda economaidd, llenwi gwacter democrataidd ayyb... Dwi'n cyfaddef fod yna bethau 'cenedlaetholgar' cryf yn y ddogfen Llafur-Plaid, fodd bynnag, rhaid holi o ddifri os ydy'r Blaid Lafur wir am wireddu rhain ynteu rhyw 'take what every you want but don't touch my face' i aros mewn pŵer yw'r addo yma o Gomisiynydd Iaith, Coleg Ffederal Cymraeg, Refferendwm ar bwerau llawn ayyb...

Roeddwn ni'n gefnogol ac yn bleidiol i'r Enfys, ac fe glywai chi'n dweud nawr 'Rhys bach, mae'r Ceidwadwyr yn unoliaethwyr hefyd.' Ydyn maen nhw, ond NI, Plaid Cymru fyddai yn arwain y llywodraeth – Ieuan Wyn Jones, y cenedlaetholwyr fyddai'n Brif Weinidog. Gwahaniaeth sylfaenol felly rhwng gweithio mewn llywodraeth gyda phlaid unoliaethol (Ceidwadwyr) oddi tanom ni i fod yn gwn bach mewn llywodraeth a phlaid unoliaethol (Llafur) yn ein rheoli ni.

Dwi'n mynd i wrando ar Ieuan Wyn Jones nos Iau yn Aberystwyth gyda meddwl agored. Fodd bynnag mi fyddaf yn ail-ystyried fy lle ym Mhlaid Cymru os na argyhoeddith Ieuan Wyn Jones fi yn wahanol nos Iau. Alla i ddim gweld lle i mi mewn plaid sy'n cadw pobl gwrth-Gymreig fel Ann Jones, Karen Sinclair ac Irene James mewn llywodraeth.

Fyddai ddim yn ymaelodi a'r Ceidwadwyr fel y mai rhai (ffôl a naîf) wedi darogan fodd bynnag byddaf mwy na thebyg yn rhoi terfyn i fy nghyfraniadau ariannol (nad sydd yn fawr cofiwch, dwi'n fyfyriwr!) ac yn peidio bod yn aelod gweithredol. Sy'n biti mawr gan mod i wedi rhoi peth wmbreth o amser i mewn i'r ymgyrch lwyddiannus i ail ethol Elin Jones yng Ngheredigion (dwi dal heb ddal fyny gyda fy ngwaith ymchwil yn iawn) ac wedi mwynhau y gwaith yn fawr iawn – a beth oedd ein blurb yma yng Ngheredigion? 'Lib Dems are in talks with Labour all ready to keep Labour in power.' Bydd dim wyneb gennai wynebu etholwyr Ceredigion mwyach. Ac fe dybiaf fod unrhyw obaith oedd gan Seimon Thomas i ail-ennill y sedd wedi ei golli.

Democratiaid Rhyddfrydol Ystyfnig

Mae'r blog wedi bod yn dawel ers y penwythnos tra mod i wedi bod fyny ym Mangor yn cyfarfod fy nhiwtor a hel rhyw bethau o'r llyfrgell ar gyfer gwaith y mis neu ddau nesaf. Fodd bynnag dydy gwleidyddiaeth Cymru heb fod yn ddistaw. Mae pob plaid wedi rhoi'r gorau i drafod gyda Llafur ac o ganlyniad roedd Llywodraeth Enfys i'w weld fel realiti posib ond heno fe drodd pethau yn flêr wrth i'r Democratiaid Rhyddfrydol dynnu allan o'r Glymblaid Enfys. Fe allai hyn arwain Cymru i fewn i argyfwng cyfansoddiadol.

Mae'n rhaid i'r Democratiaid Rhyddfrydol dyfu fyny a sylwi mai gwleidyddiaeth glymbleidiol fydd gwleidyddiaeth ôl-ddatganoledig yng Nghymru. A beth bynnag, does ganddyn nhw ddim gobaith caneri o ddod yn brif wrthblaid heb sôn am arwain llywodraeth felly os ydy nhw yn gwrthwynebu clymbleidio a chydweithio gyda pawb a phopeth beth yw pwynt y Democratiaid Rhyddfrydol?

Fel ag y mae pethau ar hyn o bryd dyma sut, fe dybiaf eith y bleidlais ddydd Mercher yn y Cynulliad.

Llafur yn cynnig Rhodri Morgan fel Prif Weinidog
Plaid Cymru yn cynnig Ieuan Wyn Jones fel Prif Weinidog

Rhodri Morgan: 26 (aelodau Llafur)
Ieuan Wyn Jones: 28/27 (aelodau Plaid Cymru, Ceidwadwyr a falle Trish)
Ymatal: 6/7 (Democratiaid Rhyddfrydol a falle Trish)

Oni bai i'r Ceidwadwyr gynnig Nick Bourne a phleidleisio amdano mi fyddai Ieuan Wyn Jones yn cael mwy o bleidleisiau na Rhodri Morgan ond, oherwydd ystyfnigrwydd y Democratiaid Rhyddfrydol, dim mwyafrif. Oni bai fod trafodaethau nol mlaen rhwng Plaid a Llafur, Llafur a Dem Rhydd, neu'r Enfys bydd rhaid mynd am lywodraeth leiafrifol. Ydy llywodraeth leiafrifol Plaid-Ceidwadwyr yn bosib? Ar bapur ydy gan y byddai Ieuan Wyn Jones, o dderbyn cefnogaeth y Ceidwadwyr, yn cael mwy o bleidleisiau na Rhodri Morgan. Ond mewn realiti byddai hi dipyn cymhlethach.

Dyma yw penbleth.

Ond os oes yna unrhyw eiriau doeth i'w hadrodd rheini yw rhai blogiwr y BBC, Vaughan Roderick, sy'n gynyddol ollwng ei ddi-dieddrwydd (onid ydyw hi'n gwbl amlwg ei fod yn ysu am weld clymblaid Enfys?!) pan ddywedodd am benderfyniad y Plaid Cymru i droi cefn ar Lafur; “Pan oedd yn rhaid iddi ddewis rhwng y "prosiect cenedlaethol" a chadw ei sosialaeth yn bur doedd ond un dewis mewn gwirionedd.” Amen i hynny.

Moesoldeb Clymblaid Enfys: mewn trwy'r drws cefn?

Dwi wedi bod yn pwyso a mesur oblygiadau moesol clymbleidiau enfys. Waeth i ni fod yn gwbwl onest fod yna elfen o “mewn trwy'r drws cefn” ynghlwm wrth glymblaid enfys. A oes gan glymblaid enfys fandand gan yr etholwyr o gwbl? Ond wedyn a oes gan lywodraeth leiafrifol fandad gan yr etholwyr? Cwestiynau dyrys yn wir. Dyma set o graffiau pei sy'n dangos sut mae seddi'r Cynulliad wedi ei dosrannu. Y Blaid Lafur yn ddigon clir yw'r blaid fwyaf felly onid hwy sydd ar mandad?


Ond fel y gwelir yn yr ail graff mae gan yr enfys fwyafrif cyffredinol yn y Cynulliad felly onid hwy sydd a'r mandad? Gellid ennill y ddadl foesol yma o bosib.


Ond wedyn beth am yr Alban, dyma sut mae'r seddi wedi ei rhannu allan. Yr SNP yw'r blaid fwyaf o drwch blewyn felly maen rhaid mae nhw sydd a'r mandad siŵr iawn?


Ond wedyn eto yn yr ail ddrafft onid y glymblaid enfys gwrth-SNP, gwrth-Annibyniaeth sydd a'r fandad mwyaf? Gellid ennill y ddadl foesol yma hefyd!


Felly o gymharu sefyllfa Llafur yng Nghymru gyda sefyllfa'r SNP yn yr Alban gellid gweld dau ochr y geiniog i fandad gyfiawn, ai peidio, clymblaid enfys. Yr unig beth sy'n sicr yw diffyg mandad Llafur i lywodraethu yn hegomonaidd bellach yng Nghymru a'r Alban. Pinau a ydy oes mandad i Lywodraeth Enfys wedi cyraedd ai peidio - dwi ddim yn siwr.

Clymblaid Enfys: Pleidwyr 'llawr gwlad' yn gymysg eu barn

Yn ystod yr ymgyrch etholiadol fe drodd coffi ar ôl cwrdd fore Sul yn sesiwn drafod gwleidyddiaeth, yn anffurfiol beth bynnag. Oherwydd y datblygiadau diddorol does dim taw ar y sgwrsio am helyntion Plaid Cymru a bore ma ces i fy nghorneli gan un fam ifanc; “Beth yw hyn am Blaid Cymru yn rhoi pŵer i'r Ceidwadwyr?” Co' ni off. Roedd hi yn grac iawn ac yn dweud na fyddai hi'n pleidleisio i'r Blaid eto pe tase y glymblaid enfys yma yn cael ei ffurfio. Yn fwy na hynny adroddodd hi stori am ei rhieni yng nghyfraith a wnaeth bleidleisio i'r Blaid am y tro cyntaf erioed eleni, cam mawr oherwydd eu bod nhw'n hen Lafurwyr mawr ac wedi pleidleisio Llafur trwy eu bywydau hyd eleni. Roedd hi'n dweud y bydden nhw yn wyllt gacwn a byth yn ymddiried pleidlais i'r Blaid eto petaent i roi pŵer yn nwylo'r Ceidwadwyr.

Ro ni'n ceisio ei hargyhoeddi hi fod Llafur ddim gwell, os nad yn waeth, na'r Ceidwadwyr bellach; ond doedd dim yn cydio. Dywedais wrthi hi nad oeddwn ni'n cofio'r 80au (er mod i'n llawn ddeall beth ddigwyddodd) ac o ganlyniad roeddwn ni'n medru edrych ar y ddadl Ceidwadwyr Vs Llafur heb unrhyw ragfarn 80au aidd.

Fe siglodd y sgwrs fy ymddiriedaeth yn y syniad o glymblaid enfys do, ond yn hytrach na rhoi mewn tybiaf mai y ffordd ymlaen yw argyhoeddi pobl Cymru mai dim ond fel hyn allwn ni balu ymlaen – am y tro beth bynnag. Hefyd rhaid pwysleisio mai nid y Ceidwadwyr fyddai'n arwain y llywodraeth – Plaid Cymru byddai'n arwain y llywodraeth a Cenedlaetholwr fyddai'n Brif Weinidog. Dyna oedd yr apêl i gyd gapelwr arall bore ma, Yr Athro Bobi Jones, roedd ef yn deall yr hang-ups am roi peth pŵer i'r Ceidwadwyr ond roedd ef yn gweld cael Pleidiwr fel Prif Weinidog, yn wir arweinydd y genedl, yn gyfle rhy dda i basio heibio.

Er yn deall consyrn real y fam ifanc dwi dal yn ffafrio arwain gyda'r Ceidwadwyr oddi tano i ni na bod oddi tan Lafur a nhw yn arwain. Ond rwy'n ymwybodol iawn fod llawer o waith argyhoeddi mynd i orfod bod dros y bedair blynedd nesaf os am osgoi dial caled gan y Blaid Lafur yn yr etholiadau nesaf.

Ceisio dod o hyd i'r aur ar ben yr enfys

Maen rhaid fod Rhodri Morgan a'i gyd Lafurwyr mewn panig llwyr heno. Dydy nhw, yng Nghymru, erioed wedi cael y profiad o beidio dal pŵer. Ar ben y drychineb o golli awenau llywodraeth yng Nghymru bydd y glymblaid enfys yn dod a PR i fewn i etholiadau lleol ac o ganlyniad mi gollith Llafur ei hegemoni ar lefel Cyngor Sir hefyd. Er mai Llafur (gellid dadlau) ddaeth a Datganoli i Gymru, yr eironi fawr yw fod y datganoli hwnnw wedi dod a dechrau'r diwedd i hualau'r Blaid Lafur yng Nghymru.

Yn wreiddiol fy ngobaith i oedd cael bod yn wrthblaid gref am bedair blynedd arall er mwyn cael codi momentwm i herio Llafur a chipio grym yn 2011. Ond gan bod y Dem. Rhyddion wedi dweud 'no we' i glymblaid gyda Llafur mae'n rhaid i Blaid Cymru fod yn rhan o'r llywodraeth mewn rhydd fodd. Felly y ddau ddewis, fe ymddengys, ar hyn o bryd ydy rhain:

1. Llafur-Plaid Cymru (gyda Llafur yn arwain a Plaid yn gi bach)

2. Plaid Cymru-Ceidwadwyr-Dem Rhydd (gyda Plaid Cymru yn arwain a'r lleill yn cefnogi/cyfranogi)

Waeth i fi fod yn onest, toes yr un o'r opsiynau uchod yn ddelfrydol felly mater o ddewis y 'lesser of two evils' yw hi bellach. Yn bersonol dwi wedi penderfynu mod i'n ffafrio mynd i fewn gyda gweddill y gwrth-bleidiau sydd, wrth gwrs, yn cynnwys yr hen fwgan sef y Torïaid. Mewn amddiffyniad i gefnogi clymblaid o'r fath gwerth fyddai pwysleisio mai ni, Plaid Cymru, fyddai yn arwain y Glymblaid, nid y Ceidwadwyr. Dyma wrth gwrs oedd safbwynt IWJ yn ystod yr ymgyrch, 'we would never go in to a Tory-led coalition', mae 'plaid-led' yn fater cwbwl wahanol wrth gwrs.

Mae Bethan Jenkins AC yn pwyntio allan ar ei blog yn y postiaid yma y byddai cael Plaid Cymru i gefnogi clymblaid gyda'r Ceidwadwyr yn dipyn o her. Byddai'n rhaid i'r aelodau cynulliad gytuno wrth reswm, ac yna byddai rhaid i'r Pwyllgor Gwaith Cenedlaethol gefnogi'r syniad ac yn olaf byddai rhaid i Gyngor Cenedlaethol y Blaid ei dderbyn. Ni fydd aelodau cyffredin y Blaid yn cael cyfle i ddweud eu dweud, wel yn swyddogol beth bynnag.

Yn answyddogol mae aelodau cyffredin y Blaid wedi dechrau protestio yn barod a hynny ar, ie dyna chi, maes-e yn y drafodaeth yma! Mae Gwahanglwyf Dros Grist wedi cyhoeddi “byddai'n well gen i rwygo fy ngherdyn aelodaeth Plaid Cymru na mynd i glymblaid gyda'r blaid a ddinistriodd fy nghymuned.” Ond mae aelod cyffredin arall o'r Blaid, Cymru13, yn ateb yn ôl gan ddweud yn reit graff a chywir: “Glanhau mes Llafur Sosialaidd wnaeth y Torïaid yn yr Wythdegau - Os na fyddai Llafur di gor wario gymaint a'r Lo a Haearn o 1945-1979 nes fod y wlad bron yn bancrupt byddai dim rhaid i'r Toriaid fod mor galed ar Gymru.”

Yn ogystal mae Rhods, Ceidwadwr Cymreig, wedi dechrau trafodaeth ar maes-e yn nodi ei 'Dream Team' ar gyfer cabinet y llywodraeth enfys, yma. Yn y rhithfro mae V. Roderick yn cynhyrfu'n lan, yma.

Felly dyna fy safbwynt i – os oes rhaid i'r Blaid fod yn rhan o glymblaid/partneriaeth/dealltwriaeth pam ddim ei harwain hi? Os methith Llafur a ffurfio Llywodraeth rwy'n disgwyl ymlaen yn eiddgar i weld sut y gwingith Eluned 'arrogant' Morgan ASE allan o hwn.

Effaith Clymblaid/Dealltwriaeth rhwng Plaid a Llafur

Wrth edrych yn ôl dros y pleidleisiau rhanbarthol (postiad diwethaf) yr hyn sy'n taro dyn yw pa mor drychinebus o wael fu perfformiad y Democratiaid Rhyddfrydol a hynny dan drefn sydd wedi bod yn gonglfaen i ymgyrchoedd eu plaid ers tro sef sustem PR. Rwy'n cofio Lembit Opik ar raglen canlyniadau etholiadol 2003 (neu 2005, ddim yn cofio yn iawn) ar BBC2 yn dweud wedi i Blaid Cymru berfformio'n wael; “If what we'r seeing in post-devolution Wales is a shift to a traditional three party system then i think we'r going to see the nationalists struggle.” Nawr dwi ddim yn meddwl ein bod ni'n gweld system tair plaid draddodiadol yn datblygu ond os fyddwn ni mae canlyniadau 2007 yn dangos yn glir mae'r Democratiaid Rhyddfrydol fydd yn straffaglu i ddal i fyny a gweddill y pac.

Wedi dweud hynny drwy aros allan o drafodaethau gyda Llafur a gadael i Blaid Cymru fynd i mewn i'r gwely yn lle mae ganddyn nhw aur yn eu meddiant ar gyfer eu hymgyrch etholiadau cyngor sir a'i hymgyrch i gadw eu AS yng Ngheredigion, Mark Williams, yn 2009. Bydd yn rhaid i Blaid Cymru fod yn ofalus – rwy'n amau mae gem dactegol tymor hir y mae'r Democratiaid Rhyddfrydol yn ei chwarae gan beidio uniaethu eu hunain a'r Blaid Lafur eto. Efallai na fydd rhoi cymorth i Lafur yn rhoid bad press i'r Blaid yn y De a'r cymoedd ond gallasai delwedd o'r fath fod yn dra broblematig wrth geisio amddiffyn sedd fel Ceredigion yn erbyn y Dem Rhyddion a sedd fel Aberconwy yn erbyn y Ceidwadwyr. Cadw lled braich a bod yn wrthblaid gall ond eto cryf dwi'n meddwl ydy'r peth gorau i'r Blaid wneud am y bedair mlynedd nesaf a cheisio peidio uniaethu eu hunain yn ormod gyda Llafur.