Tân yn y Tabernacl ond mae'r Gyffes Ffydd yn sefyll yn gadarn!

Neithiwr fe rwygodd tan drwy hen gapel y Tabernacl yn Aberystwyth. Fe gaewyd yr Eglwys bum mlynedd yn ôl a dwi'n cofio mynd i un o'r gwasanaethau olaf yna cyn iddo gau gyda Nhadcu yn pregethu. Wrth gwrs, i anghydffurfwyr nid yw'r adeilad yn bwysig, pobl yw'r eglwys ac nid adeilad. Fodd bynnag roedd i gapel y Tabernacl bwysigrwydd neilltuol yn hanes y ffydd yng Nghymru oherwydd ar y safle yn 1823 y lluniwyd a mabwysiadwyd Cyffes Ffydd enwog y Methodistiaid Calfinaidd. Mae'r gyffes i'w darllen yn llawn YMA (yn Saesneg yn anffodus, er mai Cymraeg, wrth reswm, oedd y gwreiddiol). Mae'r gyffes yn un o'r gweithiau gorau sy'n bodoli yn holl wledydd cred ac yn dangos cymaint o rîn oedd ar Gristnogaeth Cymru ar y pryd, cymaint oedd llaw Duw arnom fel cenedl.

Isod ceir crynodeb fer o'r gyffes a luniwyd ganrif yn ddiweddarach dwi'n meddwl:

Credwn yn Nuw Dad Hollalluog, Creawdwr a Llywodraethwr pob peth.

Credwn yn Iesu Grist, ei Uniganedig Fab, ein Harglwydd a'n Gwaredwr. Trwy ei fywyd, ei farwolaeth ar y groes a'i atgyfodiad, gorchfygodd bechod ac angau gan faddau i ni ein pechodau a'n cymodi â Duw.

Credwn yn yr Ysbryd Glân. Trwyddo Ef y mae Crist yn preswylio yn y credinwyr, gan eu sancteiddio yn y gwirionedd.

Credwn yn yr Eglwys, Corff Crist a chymdeithas y saint; yn yr Ysgrythyrau Sanctaidd, yng Ngweinidogaeth y Gair a'r Sacramentau.

Credwn yn nyfodiad Teyrnas Dduw ac yng ngobaith gwynfydedig y bywyd tragwyddol trwy ein Harglwydd Iesu Grist.

Credwn mai diben pennaf dyn ydyw gogoneddu Duw a'i fwynhau byth ac yn dragywydd.

Faint o'r gloch mae'r cwrdd dydd Sul?

Nid yw mynd i Capel yn boblogaidd dyddiau yma ond hyd yn oed os byddech chi eisiau mynychu cwrdd ar y Sul maen arbennig o annodd gwneud hynny oherwydd nad oes unrhyw ffordd o wybod faint o'r gloch mae'r gwasanaethau. Dim ond nifer fychan iawn iawn o Eglwysi Cymraeg sydd a gwefannau felly dwi wedi cychwyn llenwi map google gyda lleoliadau Eglwysi Cymraeg ynghyd ac amseroedd eu cyrddau. Hyd yma dwi ond wedi rhoi gwybodaeth yr Eglwysi mae gennyf gyswllt a nhw ac felly yn digwydd gwybod y lleoliad ac amseroedd y cyfarfodydd, os ydych chi am i mi ychwanegu eich eglwys chi cysylltwch gyda mi.

Yn ein dydd ni gyda cyn lleied yn mynychu'r cwrdd maen gwbl hurt nad ydy'r Eglwysi yn gwneud mwy o ymdrech i adael pobl i wybod lle a phryd maen nhw yn cwrdd. Gobeithio bydd y map yma yn gymorth:


View Larger Map

Eciwmeniaeth ac Undod yng Nghrist

Mae undod Cristnogol yn wahanol i Eciwmeniaeth; hefyd rhaid gwahaniaethu rhwng y cysyniad o eciwmeniaeth a'r 'mudiad eciwmenaidd' (Noel Davies et al.) - mudiad rhyddfrydol oedd y mudiad eciwmenaidd a fethodd; ac fe fethodd oherwydd ei fod yn rhy barod i ildio tir ar yr hyn oedd llawer o bobl yn gweld yn greiddiol i'r ffydd. Er mae nid athrawiaeth yw'r be all and end all fe aeth y mudiad eciwmenaidd yn rhy bell a thaflu allan athrawiaeth yn llwyr ar gwaddol oedd this is my truth tell me yours - ildiwyd tir ar yr unig gwir ffactor oedd yn uno pobl sef Crist a'r dealltwriaeth ohono a'i waith.

Roedd rhywbeth ffug a forced iawn am y mudiad eciwmenaidd; roedd yn cael ei wthio mlaen gan bobl yn hytrach na gan weledigaeth ysbrydoledig. Roedd yn cael ei arwain gan bobl oedd mewn panics ac am achub yr hyn oedd ar ol o'r hen anghydffuriaeth yn hytrach na gan bobl oedd am weld gwawr newydd. Adain yr Eglwys oedd yn dirywio oedd yn cefnogi eciwmeniaeth - nid oedd gan Efengylwyr (boed o fewn enwadau neu tu allan) fawr ddiddordeb yn y mudiad eciwmenaidd ond yr adain yma oedd yn dal tir ac yn tyfu. Heb gefnogaeth yr adain o'r Eglwys oedd yn dal tir neu'n tyfu roedd y mudiad eciwmenaidd yn doomed o'r cychwyn.

Ond ers diwedd y nawdegau mae rhyw fath o eciwmeniaeth by proxy wedi bod yn datblygu. Maen fath gwahanol i'r hen fudiad eciwmenaidd oherwydd ei fod yn digwydd yn gwbl naturiol heb unrhyw unigolion na mudiad yn gwthio'r peth ac yn fwyaf allweddol mae'n dod o fy nghenhedlaeth i. Tra oedd rhin ddiwinyddol y mudiad eciwmenaidd yn ryddfrydol mae rhin eciwmenaidd is-ymwybod heddiw yn efengylaidd a dyna yw'r allwedd. Gan fod yr hen do rhyddfrydol yn marw i ffwrdd (yn llythrenol ac o ran dylanwad) yn yr Eglwysi mae'r ffordd yn glir i eglwysi a fy nghenhedlaeth i ddychwelyd at ffydd efengylaidd sef cyfundrefn ffydd wreiddiol yr holl eglwysi Cymraeg. Dros y flwyddyn ddiwethaf dwi wedi mynychu gweithgareddau ieuenctid yr Hen Gorff, Yr Annibynwyr a'r Mudiad Efengylaidd ac mae'r pwyslaid wedi bod yr un mor efengylaidd ym mhob un ac yn fwyaf arwyddocaol, give or take llond dwrn, yr un bobl sy'n mynychu gweithgareddau y tri traddodiad - hynny yw nid yw o bwys i'm cenhedlaeth i pwy sy'n trefnu pa weithgaredd yr hyn sy'n bwysig yw'r efengyl a chymdeithas a chyd-Gristnogion - does ots o fewn fframwaith yr Hen Gorff, Anibyns neu Mudiad Efengylaidd.

Mewn gair - nid oes yna Gristnogion rhyddfrydol yn perthyn i fy nghenhedlaeth i - neu os oes yna rai nid ydyn nhw yn weithgar o gwbl sy'n golygu fod y ffordd yn glir i Gristnogion uno yn annibynol o ba bynnag draddodiad eglwysig yn ei enw Ef gan wybod y bydd Iesu yn siwr o gael y parch maen haeddu. Eciwmeniaeth naturiol - wedi rhyfyg rhyddfrydiaeth mae'r llong yn medru ail-gychwyn ar ei thaith OND fel y gwyr pawb does dim hanner gymaint ohonom ar ol bellach wedi storom rhyddfrydiaeth. Ond i gymharu a hanner canrif yn ol dwi'n meddwl fod ein cenhedlaeth ol-ryddfrydol ni yn llai ydym, ond yn fwy effeithiol.

Anglicaniaid yn Uchel - Anghydffurfwyr yn Dawel

Tawel a fu ac a fydd y blog yn anffodus. Newydd ddychwelyd o'r de ar ôl treulio cyfnod yn ardal Caerfyrddin a 'steddfod yr Urdd - llawenydd mawr oedd clywed fod Menna wedi dod yn drydydd yn y Goron! Dwi ffwrdd i Fangor am rai rai diwrnodau fory felly yn ceisio troi rhai pethau rownd gan mod i ond adre am noson felly dim amser i flogio'n iawn dim ond nodi mod i'n falch fod Barry Morgan wedi siarad allan ar ran yr Eglwys yng Nghymru ar ddyfodol cyfansoddiadol Cymru. Yn draddodiadol yr anghydffurfwyr sydd wedi bod yn flaenllaw yn wleidyddol ond lle oedden nhw heddiw yn cefnogi Barry Morgan? Pryd y cawsom ni ddatganiadau herfeiddiol am wleidyddiaeth a moesau ein cenedl gan ein eglwysi anghydffurfiol? Dowch laen ben bandits yr enwadau anghydffurfiol, Geraint Tudur (Annibynwyr), Ifan Roberts (Hen Gorff) a Peter Thomas (Bedyddwyr) - peidiwch a gadael i'r Eglwyswyr yma ddwyn eich mantell radical chi.